Yiddish with an Aleph

די חכמת שלמה פונעם ”וועד האישור”

Solomonic Wisdom of the Approval Authority

פֿון בן זומא

א נייע מכה איז אונז באפאלן, „וועד אישור‟ שמה. רוב גרעסערע, עטאבלירטע מוסדות האבן אהיימגעשיקט צו די עלטערן בויגנס, וואס פרעגן אלערליי משונה’דיגע פראגן איבער די עלטערנ’ס אינטערנעט באנוץ און צוטריט. די שטראף פאר’ן נישט צוריקשיקן דעם בויגן אויסגעפילט איז, אז די קינדער וועלן אהיימגעשיקט ווערן פונעם מוסד.

אין מאנסי האט די זאך אנגענומען א גאר סאפיסטיקירטע סיסטעם. ביים צוריקשיקן דעם בויגן, פאדערט די „אישור‟-ארגאניזאציע מיטצושיקן דעם סכום פון פינף-און-צוואנציג דאלאר, וואס וועט אנגעבליך גיין צו דעקן די קאסטן פון אויפהאלטן דעם „וועד‟.

דער געדאנק פון אזא „וועד‟ איז אייגנטליך זייער אין איינקלאנג מיט דעם בת-היענה אופן ווי די גאנצע אינטערנעט-מערכה לויפט, אנגעהויבן פונעם ערשטן טאג. געווענליך, נוצן מיר דעם משל מיט’ן בת היענה אנצודייטן, אז עמיצער פארמאכט זיך די אויגן, כדי נישט צו מוזן קוקן דאס מציאות אין פנים. די בת היענה פויגל האט אבער נאך שטריכן, און אין דעם פאל זענען זיי אויך נוגע. א גרויסער, שלאבעריקער גוף וואס שלעפט זיך וואקלדיג אויף צוויי אומגעלומפערטע פיס, מיט פליגל אן א מעגליכקייט צו פליען, שטייט די מערכה — ניין, נישט אויף הינערנע פיס, נאר גלאט אין דער לופטן. דער „וועד‟-קערפער באשטייט פון א מיאוס’ער פארזעעניש, וואס ווייסט נישט וואס זי וויל און וואוהין זי וויל אנקומען, אבער טופעט מיט קרימע פיס און פלאטערט מיט אומפראקטישע פליגל, דעם קאפ טיף אריינגעשטעקט אין הייסן, טרוקענעם מדבר-זאמד.

איך וויל זיך נישט אפשטעלן אויף דער לעכערליכקייט פון דער מערכה קעגן אינטערנעט (בעיקר, דעם אופן ווי זי ווערט אויסגעפירט און דעם מהלך המחשבה אונטער איר), נאר ליבערשט ספעציפיש אויף דעם טפשות אונטער דעם אישור-בויגן און דעם אויספרעסן פון מענטשן געלט (נישט קיין חילוק וויפיל). דאס באצווינגען די קרבנות צו פינאנצירן א טפשות-רשעות קאמפיין, איז א חידוש אויף וועלכן סדום-ריכטער וואלטן אונטערגעהויבן די ברעמען.

זאל שוין זיין אז אינטערנעט איז א פראבלעם, איז דאס נעמען יענעמס לעבן אין די הענט און פון יענעם אוועקנעמען די בחירה אן עוולה. ווען די תורה זאגט „ובחרת בחיים‟, רעדט זי נישט צו עטליכע מאכט- און געלט-גייציגע מאניאקן, נאר צו יעדן איד. און היות מיר ווייסן די תורה איז נצחי, איז דער „ובחרת בחיים‟ פארשלאג, געשריבן בלשון יחיד, געזאגט געווארן אויך פאר דער אינטערנעט-תקופה.

דער אינטערנעט איז אבער נישט קיין פראבלעם. יא, ער ברענגט פראבלעמען, פונקט ווי דעם אויטאמאביל, טעלעפאן, און יעדער אנדערער ערשיינונג און ערפינדונג וואס באווייזט זיך אויף דער וועלט. יעדע זאך קען גענוצט ווערן אויף מערערע אופנים, נישט אלע פון זיי גוטע. די גמרא דערציילט אונז וועגן א צדוקי’שן כהן, וואס איז דורך די מאסן פארשטיינערט געווארן מיט אתרוגים. וועמען וואלט איינגעפאלן, אז אן אתרוג קען גענוצט ווערן אלץ א טויטליך וואפן? אינטערנעט איז א געצייג, א גאר-מאכטפול געצייג. איינער יאגט דורך אים אן דעם „דף‟, און א צווייטער בלאנזשעט אין פארנאגראפישע וועבזייטלעך. גוטס און שלעכטס, ביידע פון זיי זענען מיט’ן אינטערנעט אומפארגלייכליך מער צוטריטליך ווי סיי ווען פריער. דאס מאכט אבער נישט דעם אינטערנעט „שלעכט‟, און זיכער נישט ערגער ווי מענטשן וואס נוצן אים אלץ אויסרייד צו טעראריזירן א ריזיגן ציבור יראים ושלמים.

און אפילו אינטערנעט זאל יא בעצם זיין שלעכט און דאס באצווינגען מענטשן מיט פסול’ע מיטלען זאל יא זיין אויסגעהאלטן, איז דער צע’אישור’טער מהלך סתם אזוי מלא טפשות כרימון, ווייל יעדער, אריינגערעכנט דעם פחדן וואס שטייט אונטער דער המצאה, ווייסט אז דער צוגאנג וואס זיי האבן גענומען, פירט אין ערגעץ נישט און איז ווערט א זעץ אין דער ערד. קיינער האט נישט און וועט נישט אויפגעבן דעם אינטערנעט. קיינער וועט זיך מיט גארנישט טוישן לכבוד דעם אנגעפירקלטן פינף-און-צוואנציג דאלארדיגן בויגן. קיינער און גארנישט.

דער אינטערנעט איז דער סימבאל פון אולטימאטיווער פרייהייט, ווייל דאס איז גענוי וואס ער איז: פרייהייט. דו קענסט סטראשען פון היינט ביז’ן קומענדיגן קידוש החמה; יעדער געפינט א וועג ארום דעם טעראר. יעדער גיט זיך אן עצה, ווייל דער הכרח צווינגט דערצו. אינטערנעט איז נישט בלויז א פאקט פון לעבן, נאר א נויטווענדיגקייט. כמעט יעדער אספעקט פון לעבן איז אנגעוויזן, אויף איין אופן אדער דעם אנדערן, אויפ’ן אינטערנעט. דער איינציגער אויסנאם איז דער „וועד-האישור‟ אפיס, וועלכער נוצט טייפרייטערס אויף צו שרייבן און טייבעלעך אויף אפצושיקן בריוולעך. (די 25$ קומט דעקן די הוצאות פון טינט און שטריק.)

און אויב שוין יא אזוי, פארוואס בלויז לגבי אינטערנעט? אידישקייט און חרדישקייט איז דאך סך גרעסער ווי אינטערנעט. פארוואס נישט דארפן אויספילן א בויגן אז כ’מאך נישט קידוש אויף יין נסך; אז מיר היטן טהרת המשפחה; אז איך האב קיינמאל אינעם עבר און וועל קיינמאל אינעם עתיד נישט (זייט מיר מוחל) אשר-יצר’ן פאר’ן בעל פעור; אז כ’וועל נישט מאניפולירן רבנים און רביים זיי זאלן מיר העלפן משוגע מאכן דעם ציבור און פון אים אויספרעסן געלט — און ווייטער פאר אלע תרי”ג מצוות און תשר”ק חרדישע עשרת הדברות?

ווי האט נאר יענער ראש ישיבה נאכ’ן דורכקוקן די צוריקגעשיקטע בויגנס אויסגערופן? „‘סארא טייערער ציבור! זיי זענען אנגעזאגט געווארן נישט צו נוצן דעם אינטערנעט, און אלע, אן אויסנאם, האבן אן קשיות געפאלגט…‟


מצוות און עבירות: א מעשה

Good Deeds and Bad: A Fable

פֿון ואיה וענה

אז ס’קומט תשעה-באב דארף מען טרויערן, מ’דארף געדענקען דאס בית המקדש, קלאגן און פאסטן. און וויבאלד אז תורה דערפרייט דאס נפש פונעם איד, איז א הלכה אז מ’טאר אין תשעה באב נישט לערנען קיין תורה. קומט אבער תשעה באב, ווערט הערשט נתגלה וואס ס’טוט זיך אפ ביי אידישע קינדער אין הארצן. א טאג אן תורה קענען זיי נישט. מילא א גאנץ יאר איז מען פאריאגט, האט מען קוים צייט איבערצואטעמען, א דעכע צו טון, אבער אז ס’קומט תשעה-באב, ווען דאס בית המקדש איז ליידער פארברענט געווארן, נעמט אידן אן א תשוקה צו לערנען, אזא וואס זעט זיך נישט א גאנץ יאר. די גמרא… איי, די זיסע גמרא, ווי עס בענקט זיך, ווי עס ציט. נאר מ’טאר דאך נישט, מ’דארף דאך קלאגן, האלטן זיך אידישע קינדער איין און מ’לערנט נישט קיין גמרא.

Read more


מעסיגקייט און עקסטרעמיזם

Moderation and Extremism

פֿון בן זומא

עקסטרעמיזם איז א מאדנע באשעפעניש. אויבנאויף, איז כמעט יעדער סארט עקסטרעמיזם באזירט אויף שכל – און דווקא שכל. עקסטרעמיזם נעמט דעם געווענליכן קוק אויף א ספעציפישער זאך, מענטש, אדער געשעעניש, און קוועטשט פון איר אויס די גאנצע מעסיגקייט. וואס עס פארבלייבט איז דאס קערנדל געדאנק, אן געפיל און באלאנץ. דאס איז מידת “גבורה”, מידת הדין: טרוקענע לאגיק און שכל, אן קיין געפילן.

Read more


כְּ’מאטוועיעוו’ וְעוֹד לִקְרָא?

Like Matveeyev: Something to Call Out?

פֿון ואיה וענה

ער איז א טייערער מענטש מאטוועיעוו און דער „עליהום‟ פון אונזערס א שרייבערל קעגן דער פילפארביגער פערזענליכקייט האט מיך אביסל פערזענליך צוגעטרעטן צום הארץ, בפרט נאך, אז ער האט דאס אויסגעפירט אינעם נאמען פונעם „אידיש מיט אן אלף‟, מוז איך זיך מיט א ווארט צושטעלן.

מאטוועיעוו האט אנומלט מפרסם געווען אן ארטיקל אין דער „רוחניות‟ אפטיילונג, אין וועלכן ער האט געצויגן א פאראלעל צווישן פראפעסאר לעבאוויטש און דעם סאטמארער רב. אין קורצן, וואס שייך נאציאנליזם האבן זיי געהאט געוויסע ענליכע שטריכן, אבער אינעם ברייטן בילד פון אידישקייט זענען זיי שטארק אנדערש געווען. מאטוועיעוו זעט אינעם סאטמארער רב א מער פאזיטיוון כח און האלט דעריבער, אז מ’וואלט פון אים מער געדארפט רעדן אין דער אלגעמיינער וועלט. מ’וואלט געדארפט זיין פיגור מער אנערקענען און ארויסהייבן.

Read more


בריוו אין רעדאַקציע

Letter to the Editor

פֿון פֿײַוויש בריף

חשובֿער רעדאָקטער,

אל כבוד האי גברא רבא ספרא דעמא מר. באריס סאנדלער הי״ו, קודם א דאנק פארן פובליקירן דעם טייערן איד ר’ יואל מאטוועיעוו, זיין פרומער פרא רעליגיעזער אמונה און לעבנ’ס שטייגער טוט אוודאי צוציען פרומע אידיש רעדער צו חכמה ודעת. אבער „רוחניות” דארף אויך א רעדאקטאר…

Read more


סדר אין הפקרות

Finding Order in Chaos

פֿון בן זומא

JTA

א גוטע נישט-נייעס: דער אינטערנעט איז א שטח הפקר.

נישט-אזא-גוטע נישט-נייעס: די וואס ווילן זען די חרדישע קהילה אין דר’ערד, ניצן דעם אינטערנעט אונז אונטערצוהאקן די פיס.

א גוטע נייעס: די וואס ווילן מתקן זיין די סיסטעם — שרייבן, פאדערן, שמועסן, עקספערימענטירן, און ארגאניזירן — קענען טאן דאס זעלבע.

פארוואס איז דאס יא א נייעס? איך ווייס נישט. לכאורה א דבר פשוט, אבער מען זעט אבער נישט אויפ’ן אינטערנעט קיין סך פון דעם מין — פון אונטערנעמונגען אדער אפילו פרואוון צו מתקן זיין, צו אויפטאן, צו פארבעסערן.

און ס’איז א שאד. ס’איז א שאד, ווייל יעצט איז די צייט דערפאר.

Read more


אויף די טרעפ פונעם דריטן בית־המקדש

On The Steps of the Third Temple

פֿון ואיה וענה

hanniharel.blogspot.com

י.ל. גאָרדאָן, דער העברעאישער שרייבער און דיכטער, זאגט אין זיין שיר „קוצו של יוד‟, אין שייכות מיטן מנהג פון צעברעכן א גלאז אונטער דער חופה: „חורבן העיר אלפי שנה נזכורה, ולחורבן האומה נקשיח לבנו‟ — דעם חורבן פון דער שטאט געדענקען מיר טויזנטער יאר, נאר צום חורבן פונעם פאלק זענען מיר פארטעמפט… אינעם אלטן לאנד האבן זיך אידן ווידער באזעצט, די אלטע שפראך האט מען אפילו אויפגעלעבט, נאר די ווערטער פון גארדאן הענגען צווישן הימל און ערד, סיי ווי א באווייז אויף דעם נביאישן כח פונעם משורר, און אויך ווי א מוסר צו דערזען זיך ווי עס קוקט אויס, ווען מ’פארריכט די שטוב פאר די איינוואוינער.

Read more


קאפקאיסטישע מרה-שחורה

Kafkaesque Melancholy

פֿון בן זומא

אינעם שמועס-צימער „קאווע שטיבל‟ האט זיך געמאכט א דיסקוסיע איבער פראנץ קאפקא. ספעציפיש, רעדט זיך דארט איבער זיין בארימט ווערק, The Metamorphosis. פון קאפקא’ן האב איך פריער שוין געהערט; וועגן דעם ספעציפישן בוך — נישט. אין יענעם שמועס האב איך זיך דערוואוסט וועגן דעם בוך, ווי אויך דעם פענאמענאלן אינטערעס וואס מענטשן און פארשערס האבן צו דעם בוך ארויסגעוויזן. נו, האב איך דעם בוך אפירגעזוכט אויפ’ן אינטערנעט, און אנגעהויבן לייענען.

כ’האב דאס בוך ערשט אנגעהויבן, און כ’בין נישט קיין גרויסער קענער פון ליטעראטור. א פשיטא שוין, אז קיין קריטיקער בין איך זיכער נישט. כ’קען אבער איבערגעבן דעם איינדרוק, וואס דאס ווערק האט געמאכט אויף אזא פשוט’ן, אמאטארישן, שלוש-סעודותדיגן ליטעראט ווי איך.

Read more


חרדיזם ווי א סיבה פאר סעקולאריזם

A Reason To Be Secular

פֿון פייוויש בן-גוריון

Getty Images

אויפן „זיק‟ וועבזייטל וואס איז אפיליאירט מיטן ענגלישן „פארווערטס‟, האט שלום דין געשריבן א לענגערן ארטיקל, וואו ער ערקלערט פארוואס ביים פארלאזן דעם חרדישן לעבן איז ער געווארן גענצליך סעקולער, און האט נישט אויסגעקליבן צו פארבלייבן פרום, נאר מיט א מעסיגערן סארט אידישקייט. אמת טאקע, אז חרדיזם איז פאנאטיש, פונדאמענטאליסטיש, עקסטרעם; חרדישע אידישקייט באגרעניצט טאקע דאס לעבן פאר די אלע, וואס ווילן עפעס מער ווי דאס וואס קאנפארמיטעט שטעלט צו. אבער פארוואס אינגאנצן פארלאזן דאס פרומע לעבן? אזוי האבן פיל געפרעגט פון שלומען. די באגרעניצונגען זענען דאך נאר א רעזולטאט פון דעם חרדישן לעבנסשטייגער, טא, פארוואס נישט בלייבן אן ארטאדאקסישער איד, נאר פירן א מאדערנעם לעבן און נהנה זיין פון גאט’ס גרויסער וועלט?

Read more


מורישקעס קעגן שפינען

Ants vs. Spiders

פֿון ואיה וענה

אין א פרימארגן, קומענדיג אין שול, באגעגנט מיך א באקאנטער, נישט דוקא אין מיינע יארן, נאר אביסל עלטער. איך געדענק נישט גענוי וואו מיר האבן זיך דאס ערשטע מאל באקענט, צי ס’איז געווען אינעם פּאָליש אויף א גלעזל קאווע, ביי די צייטונג-אפטיילונג אינעם קראָם, אדער גלאט אזוי אין שול. אפשר גאר איז דאס געווען אמאל ביי אן עצרת וועגן די סעלפאנען מיט טעקסטן. געדענק איך נישט גענוי, יעדנפאלס האב איך אים ערגעץ שוין געזען, און געדענקט האב איך אז יענער האט ליב צו רעדן. אז ער עפנט דאס מויל, לויפט עס אזוי לאנג און אזוי ברייט, ביז די פיס ווערן אים מיד. וואונדערט זיך נישט וואס א שייכות די פיס האבן מיטן רעדן, וויבאלד דער באקאנטער מיינער האט א טבע צו רעדן גייענדיג, שפאצירנדיג, און צו טופען מיט די פיס פון צייט צו צייט. דאס איז א גוטע זאך, לויט מיין מיינונג, וויבאלד דאס גאראנטירט, אז דאס רעדן זאל נישט קענען אריינציען זיך אין דער אייביקייט.

Read more


דער כמעט-געבוירענער גולם

An Almost-Formed Golem

פֿון בן זומא

Mikuláš Aleš

אין 19טן יארהונדערט איז ארויס א נאוועלע מיט’ן טיטל „פראנקענשטיין‟. די מעשה, בקיצור נמרץ, איז וועגן א וויסנשאפטלער, וויקטאר פראנקענשטיין, וואס באשאפט אזא סארט אינטעליגענטן „גולם‟, איבער וועלכן ער פארלירט תיכף דעם קאנטראל. דער גולם-מאנסטער טוט דורכאויס דעם מעשה’לע אפ שאדנס און מארדעט עטליכע פון וויקטאר’ס נאענטע. ביים סוף פון דער נאוועלע זיצט דער מאנסטער און וויינט נעבן דעם טויטן קערפער פון וויקטאר, זיין באשאפער.

יענער גולם קומט אויפ’ן געדאנק ביים זיך אומקוקן, וואס עס קומט פאר אין דער חרדישער געזעלשאפט. פון א באשיידענער גרופע פרומע אידן, האט דער סעקטאר זיך אנטוויקלט אין א באוועגונג פון צענדליגער טויזנטער מענטשן. דער ערשטער דור חרדים האט זיך אויסגעשטעלט א מהלך החיים, וואס האט געשטימט מיט זיינע שטרעבונגען, צילן, כללים, און אספיראציעס. דאס האט פיין געארבעט, ווייל יענע וואס האבן זיך געפונען אין דעם מסגרת האבן טאקע דאס געוואלט.

Read more


חרדים אין מיליטער?

The Haredim in the Military?

פֿון ואיה וענה

Getty Images
חסידישע יונגע־לײַט אין מאה־שערים, ירושלים.

יענע וואך איז פאררופן געווארן א גרויסער פראטעסט אין מאנהעטן קעגנאיבער דעם ציוניסטישן קאנסול, אין ליכט פון אנגעבליכע רדיפות הדת אין ישראל געוואנדן קעגן דעם חרדישן ציבור. צעטלעך זענען צעווארפן געווארן שוין א לענגערע צייט פריער, פלאקאטן מיט רויטע אותיות האבן פיגורירט איבער די לעקטער-זוילן אין די היימישע געגנטן, און גאט צו דאנק וואס ס’איז אביסל געבראכן געווארן די באנאלע טאג-טעגליכקייט. וואס טוט א גוי א שטייגער, ווען ער פילט אז ער דארף דעם טאג אביסל אויפשאקלען? ער גייט אינעם יענקי’שן סטאדיום, אדער אין סיטי-פיעלד (דוקא א מחותן אונזערער, פון דער צייט וואס מיר האבן דארט אויסגעפירט דעם מאסיוון ראלי קעגן די כלי משחית), און ער קוקט זיך נעבעך אן ווי א באנדע היפיס שוויצן זיך אויס מיט א באל. דער עולם ארום פאטשט, מ’שרייט, און אפנים מ’פארטרייבט די צייט מיט ליידיג-גייעריי. דארפן מיר דאך זען “מה בין בני לבן חמי”, מיט וואס אידן ברענגען אריין פילפארביגקייט אינעם לעבן, קעגן דער גוי’שער פוסטעריי.

Read more


גיוס בני ישיבות קעגן רדיפות בני ישיבות

Draft of Yeshiva students Vs. Oppression of Yeshiva Students

פֿון בן זומא

Getty Images
דעם 26סטן מײַ אין ירושלים האָט גראַדויִרט דער חרדישער באַטאָליאַן „נצח יהודה‟, וואָס איז געשאַפֿן געוואָרן אין 1999.

ס’טוט זיך א וועלט מיט „גיוס בני ישיבות‟. די ישראל-רעגירונג וויל אפשטעלן דאס אויטאמאטישע אפ’פטר’ן חרדישע ישיבה-לייט פון מיליטערדינסט, און די פרומע וועלט קאכט און זידט, און זוכט מיטלען אויף אפצושרייען די גזירה.

מען הערט קולות ביז’ן הימל. אבער פון די ליארמען איז שווער ארויסצוקריכן מיט קאנקרעטע ווערטער. איך זוך נאך די סיבה צו דעם מוראדיגן טומל. וואס איז אזוי עק וועלט דערמיט? דעם סאטמארער פערספעקטיוו לאזט זיך נאך פארשטיין. דארט ווערט דאס דינען אינעם ישראלדיגן מיליטער, באטראכט ווי די עצם עקזיסטענץ פון ישראל, ווי א תורהדיגע פראבלעם. מען טאר נישט האבן אן אייגן לאנד פאר משיח’ס קומען, און דאס טיילנעמען אין אזא ווירטשאפט איז אפגעפרעגט. אבער די אנדערע קהילות און קרייזן: וואס איז די פראבלעם? פארוואס זאל מיליטערדינסט זיין אנדערש ווי דער צוגאנג זייערער צום לאנד אין אלגעמיין?

Read more


איינער אליין קעגן שטן

All Alone Against Satan

פֿון ואיה וענה

געווען איז עס לאנג צוריק, אדער אפשר נישט אזוי לאנג צוריק, אין אזא יאר ווי היי-יאר, ווען דער אונטערשייד פונעם אידישן און גויש’ן קאלענדאר האבן זיך געטראפן נאנט צו א חודש אפגערוקט, א סימן אז ס’איז שוין צייט פאר א פרישן עיבור-יאר. געצל האט דערזען אז ס’איז שוין חודש ניסן און קיין זכר פון א בליענדן בוים זעט זיך נאכנישט אין דער גאנצער סביבה, האט ער פרובירט מאכן סדר אין קאפ, געקראצט זיך און געריבן דעם שטערן, היתכן אז די תורה זאגט פסח זאל זיין אין חודש האביב, דער חודש אין וועלכן די ביימער הייבן אן שפראצן, און היי-יאר האלט גאר דער פסח נאך נענטער צום שניי ווי צום שפראצן? זאל עס זיין אז די רבנים האבן זיך פאר’חשבונ’ט? נישט גוט אויסגערעכנט דעם לוח?

Read more


טעכנאלאגישער תוהו-ובוהו

Technological Chaos

פֿון בן זומא

Lisa Anchin

די חרדישע געזעלשאפט גייט דורך א קריזיס. זאכן אנטוויקלען זיך, בייטן זיך, און אלץ פליט אן קיין חשבון, אן קיין קאנטראל. מען כאפט זיך אפשר נישט, ווייל מיר געפינען זיך דערינען. מיר פילן נישט אז אלץ וואקלט זיך, צוליב דער זעלבער סיבה פארוואס מיר שפירן נישט דעם שוואונג פון דער ערד’ס נאכאנאנדן געלויף. דער צענטער פון שטורעם ווייסט קיינמאל נישט אז ארום אים בושעוועט, רייסט, שלעפט, ווארפט.

פארשידענע מענטשן געבן דעם מצב אנדערע נעמען; אבער ס’איז אלץ די זעלבע כלה, נאר אנדערש געשלייערט. עסקנים און רבנים רעדן וועגן אן “אינטערנעט פראבלעם”; אויפגעקלערטע, אנטלאפענע, און באהאלטענע שרייבן וועגן זיך ארויסרייסן פון א לעבן אונטער דרוק און צוואנג. ביידע רעדן אבער א שפראך וואס איז ביז צוויי-דריי יאר צוריק דער חרדישער קהילה געווען פרעמד.

Read more


א יום טוב על פי לומדות

A Holiday According to Jewish Learning

פֿון ואיה וענה

Forward Association
לומדים אין אַן אַלטער ווילנער שיל

די זון האט פארבויגן די קערפער צו מערב, די רויטע וואלקן איבער די הימלען האבן אנגעזאגט דאס קומען פונעם יום-טוב. אין די אידישע שטובער האבן די ווייבער געצונדן ליכט, די מענער האבן זיך געגרייט ארויסצוגיין אין שול. נאר נישט אזוי שנעל וועט דער יום-טוב קומען, גאר נישט איילן זיך. ביי אונז אינעם חומש איז געשריבן “תמימות”, דארף מען דאך זיכער מאכן אז ס’זאל קיין ברעקעלע נישט פארפאלן ווערן. ווארטן דעריבער אידן אין די שולן, די זון איז שוין לאנג געלאפן פאראויס אויפצולייכטן דעם טאג אין אנדערע לענדער, איבערלאזנדיג ניו יארק פאר דער מלוכה פון א האלבער לבנה, אבער אזעלכע זאכן וועלן אפשר נאר דערשרעקן די יעקעס. נישט די חסידים. ביי חסידים אז ס’שטייט “תמימות”, דארף זיין אזוי פעפערדיג שווארץ אז אפילו די שלעכטע מלאכים זאלן מודה זיין אז ס’איז שוין נאכט.

Read more


אינטערנעט און אפנקייט, אין ליכט פון חושך

Internet and Openness in a World of Darkness

פֿון בן זומא

מיט עטליכע יאר צוריק האב איך געהאט א שמועס מיט א פריינט. דאס איז געווען נאך אן אויפגעקומענעם סקאנדאל, ווען א יו-טוב ווידעא האט געוויזן עמיצן באגיין אן אוממאראלישן אקט. מיר האבן דעמאלט גערעדט וועגן דעם, אז דער אינטערנעט איז עלול צו ברענגען צו אן עולם התיקון — על כל פנים אין דער פרומער וועלט. ווי מער פראגרעס דער אינטערנעט מאכט, אלץ שווערער ווערט דאס באגיין אוממאראלישע מעשים, ווייל מען קען קיינמאל נישט וויסן, צי דער אקט וועט נישט רעקארדירט און ארויפגעשטעלט ווערן אויפ’ן אינטערנעט פאר אלעמען צו זען.

Read more


מעדיצין 2.0

Medicine 2.0

פֿון בן זומא

„איר ווערט געפלאגט פון קאפווייטאג? איר זענט נישט בכוח צו פאָקוסירן זיך אויף די סאמע עלעמענטארע אויפגאבן אין לעבן? מאכט א סוף צו די צרות! פרואווט אונזער אויסגעפרואווטן מעדיצין, רעקאמענדירט דורך אלע ספעציאליסטן. אט איז אן אמת’ע עדות’שאפט — איינס פון הונדערטער פון איבער’ן גאנצן לאנד: ׳איך האב זיך געפילט מאכטלאז צו די קאפווייטאגן. זיי האבן מיך געפייניגט, און נישט געלאזט אויספירן די פשוט’סטע פונקציעס אין לעבן. די צרות האבן זיך געענדיגט ווען א באקאנטע האט מיר דערציילט וועגן דעם מעדיצין. קיין זכר פון קאפווייטאגן. פארשוואונדן, ווי קיינמאל געווען!׳‟

Read more


ל”ג בעומר — א יום-טוב פונעם פאלק

Lag B‘omer – The People‘s Holiday

פֿון ואיה וענה

Getty Images

דער יום-טוב פון ל”ג בעומר איז א חידוש. ווי א רעלאטיוו נייער יום-טוב, גארנישט א טייל פון דער לאנגער טראדיציע, האט זיך עס צוערשט אנגעהויבן ווי א לאקאלע פייערונג אין מירון און צום סוף איבערגעקומען אין דער גאנצער וועלט, מיטשלעפנדיג א הייליגן ווינט אויף דער גאנצער דיאספארע, ווי אין דער משנה שטייט „עד שנעשה כל הגולה כמדורת אש‟. ווי אזא, פונעם פאלקס הארץ ארויס, האט זיך דער יום-טוב אנטוויקלט אויף א זייער אייגנארטיגן אופן.

Read more


“תיבעל להגמון תחילה” — דער טירוף הדעת פון דער אינטערנעט-מלחמה

The Craziness of the Internet War

פֿון פייוויש בן-גוריון

Getty Images

ביי אן אסיפה וואס איז פאריגע וואך אפגעהאלטן געווארן אין שטוב פון דעם סקולענער רבין אין בארא-פארק, האט זיך אויפגעשטעלט רעדן נחמיה גאטליב, דער פירער פון דער איצטיגער חסידישער באוועגונג קעגן דעם אינטערנעט. גאטליב איז נישט קיין רבנישער פערזענליכקייט, אויך קומט ער נישט פון קיין רבנישער משפחה. ער איז א זון פון הרב דוד גאטליב, א בעל-תשובה, און פון די באקאנטע פערזענליכקייטן אין דער „קירוב‟-באוועגונג.

Read more


Would you like to receive updates about new stories?








You may also be interested in our English-language newsletters:















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.