Vayter

געמאָלטע ייִדישע שפּריכווערטער

Illustrated Yiddish Proverbs

פֿון דבֿרה ראָלניק רײַכמאַן

דבֿרה ראָלניק רײַכמאַן איז אַ בראַזיליאַנער ייִדישע טאָכטער און יודאַיִקאַ־קינסטלערין, וואָס וווינט איצט אין היוסטן, טעקסאַס. אירע קונסט־ווערק זענען אינספּירירט פֿון איר בראַזיליאַנער קינדהייט, ווי אויך די ייִדישע קולטור פֿון אירע עלטערן, פּליטים פֿונעם חורבן. אין אויגוסט וועט מען קענען זען אירע מאָלערײַען פֿון ייִדישע שפּריכווערטער בײַם JCC אין היוסטן.


קינסלערישע דערקלערונג: די לעבעדיקע און וואַרעמע קאָלירן פֿונעם טראָפּישן בראַזיל, וווּ איך בין דערצויגן געוואָרן, ווירקן שטענדיק אויף מײַנע קונסט־ווערק. פֿון מײַנע אייראָפּעיִשע עלטערן, וואָס זענען געווען פּליטים פֿונעם חורבן, האָב איך געירשנט אַ לײַדנשאַפֿט צו אַלצדינג ייִדישלעך. ווי אַ גראַדויִר־סטודענטקע פֿון אַרכיטעקטור, האָב איך זיך פֿאַראינטעריסירט מיט ייִדישער קונסט און ייִדישקייט, און די דאָזיקע טעמעס זענען געוואָרן דער פֿאָקוס פֿון מײַן לעבן. סימבאָלן פֿון דער ייִדישער טראַדיציע, די רײַכע אימאַזשן, וואָס זענען פֿאַרבונדן מיטן אַלף־בית, די ייִדישע און העברעיִשע שפּריכווערטער זענען מײַנע הויפּט־קוואַלן פֿון אינספּיראַציע.

מײַנע קונסט־ווערק, באַזירט אויף טראַדיציאָנעלע קוואַלן, דערמאָנען דעם מאָדערנעם ייִד וועגן זײַן פֿאַרגעסענער ירושה. אויב דער עולם ווערט נײַגעריק צו דער ייִדישער קולטור צוליב מײַן קונסט, האָב איך דערגרייכט מײַן ציל.

Read more


„דזשיי די‟

JD

פֿון לייזער בורקאָ

לייזער בורקאָ שרײַבט פֿאַרן „פֿאָרווערטס‟ און רעדאַקטירט דעם בלאָג „עונג־שבת‟. ער איז זייער צופֿרידן, וואָס ער וווינט אינעם „ייִדיש־הויז‟ אין דער בראָנקס און ניט אין דער דירה אין מינעסאָטע.


די געגנט „דינקיטאַון‟ געפֿינט זיך אין דער שטאָט מינעאַפּאָליס לעבן דעם אוניווערסטעט פֿון מינעסאָטע. דאָרט שוויבלט און גריבלט מיט סטודענטן און סטודענטקעס, מיט ברודערשאַפֿטן און שוועסטערשאַפֿטן („פֿראַטערניטיס‟ און „סאָראָריטיס‟ בלע׳׳ז), און מיט די פֿאַרשיידענע אָרעמע־לײַט און ליידיק־גייערס, וואָס קענען זיך ניט דערלויבן צו וווינען ערגעץ שענער. די פּראַכט פֿון „דינקיטאַון‟ איז דער אַזוי־גערופֿענער „דינקידאָום‟, וואָס מיט זײַן קופּאָל דערמאָנט ער אין אַ וויכטיקן רעגירונג־ אָדער געריכט־בנין, כאָטש אינעווייניק געפֿינען זיך בלויז ביליקע עס־ און טרינק־פּלעצער.

אין „דינקיטאַון‟ האָב איך געוווינט אַן ערך זעקס וואָכן, אויפֿן בוידעם פֿון אַן אַלט הויז, צוזאַמען מיט נאָך דרײַ מענטשן אין באַזונדערע צימערן. מיר האָבן זיך געטיילט מיט איין קיך און מיט איין וואַשצימער. ווי איך געדענק, האָט מײַן צימער געקאָסט דרײַ הונדערט דאָלאַר אַ חודש דירה־געלט, וואָס אַפֿילו דעמאָלט וואָלט מען אין ניו־יאָרק ניט געקענט געפֿינען אַ מויזלאָך פֿאַר אַזאַ סומע. אונטן האָבן געוווינט די סטודענטן און סטודענטקעס, וואָס האָבן מער געהוליעט ווי שטודירט. איין מאָל, אַרויפֿגייענדיק צו מײַן צימערל, איז געשטאַנען אויף די טרעפּ אַ ריזיקע פֿאַס ביר, טאָמער עמעצער לײַדט, נעבעך, פֿון דורשט. מיט די סטודענטן האָבן אויך געהויזט עטלעכע גרויסע הילכערס, אַזוי גרויס ווי יענע פֿאַס ביר, כּדי די ערד זאָל ציטערן אונטער די פֿיס, ווען זיי שפּילן מוזיק.

Read more


שלום־עליכמס קול — 99 יאָר נאָך זײַן פּטירה

Sholem Aleichem‘s Voice

פֿון דזשאָרדין קוציק

שלום־עליכם בײַ דער אַרבעט אין נערווי, איטאַליע, יאַנואַר 1911

פֿאַראַכטאָגן איז אויסגעפֿאַלן 99 יאָר זינט דער פּטירה פֿונעם באַליבטן ייִדישן שרײַבער שלום־עליכם אין ניו־יאָרק. ווי ער האָט אַליין געבעטן אין זײַן צוואה, האָבן זונטיק, דעם טאָג פֿון זײַן יאָרצײַט, זיך פֿאַרזאַמלט גרופּעס ייִדן איבער דער גאָרער וועלט, כּדי צו לייענען פֿון זײַנע ווערק און אָפּגעבן כּבֿוד זײַן אָנדענק. פֿאַרשטייט זיך, אַז די יערלעכע צערעמאָניעס און פֿאָרלייענונגען זענען הײַנט אַ סך ווייניקער אין צאָל און קלענער אין פֿאַרנעם ווי זיי זענען אַמאָל געווען. דער פֿאַקט, אָבער, אַז די פּראָגראַמען גייען אָן ווײַטער איבער דער גאָרער וועלט, יאָר אײַן יאָר אויס, ניט געקוקט אויף די אַלע שטרויכלונגען פֿון דער געשיכטע, זאָגט עדות, וויפֿל די ייִדישע פֿאָלקס־מאַסן האָבן שלום־עליכמען ליב געהאַט און ווי אַזוי מע פֿאַרגעסט אים ניט, אַפֿילו 99 יאָר נאָך זײַן טויט.

אויב מע בלעטערט דורך די אַרכיוון אין די ביבליאָטעקן, קען מען געפֿינען אומצאָליקע אָביעקטן, פֿאַרבונדן מיט שלום־עליכמען, אַרײַגערעכנט זײַנע פּערזענלעכע בריוו, מאַנוסקריפּטן און אַפֿילו די פֿעדער און טינטער, מיט וועלכע ער האָט געשריבן. מע דאַרף, אָבער, אין ערגעץ ניט פֿאָרן, כּדי צו געניסן פֿון די אוניקאַלע רעקאָרדירונגען, וואָס זענען פֿאַרבונדן מיטן לעבן און שאַפֿן פֿונעם באַליבטן ייִדישן קלאַסיקער. אָט זענען אַ ריי אינטערעסאַנטע רעקאָרדירונגען און פֿילמען, וואָס מע קען דערפֿילן, ווי גרויס איז געווען די ליבע, וואָס דאָס ייִדישע פֿאָלק האָט פֿאַר אים געהאַט.

Read more


פּאָעזיע

Poetry

פֿון רײזע טורנער










אָט בין איך אַ בת־מלכּה מיט דיקע שוואַרצע לאָקן
די מאַמע האָט דאָך, אָבער, פֿאַרגעסן ווי צו שפּילן:
„באַגנוגן זיך, דו שוטהטע, מיט דײַנע האָר די ברוינע!‟
די שוועסטער האָט רחמנות — הייצט אָן איר אַלטע פּלויקע
דערצו נעמט זי פֿון ערגעץ אַ פֿאַרבל פֿאַרן שמינקען.

מיט יאָרן שפּעטער, טענהט די דאָקטאָרשע, אַ קפּדן,
אַז „באָדן זיך אין אָוונט — פֿון היסטעריע אַ סימן‟!
נאָר באָדן זיך אין אָזערע, בײַ נאַכט, איך און שושנה
מיר הייבן אויף די אויגן אַזש צו דער שטערן־בינע
עס שפּיגלען אָפּ די פֿאַלבן פֿון הויט אירער די שטראַלן.

זי פֿאָרט אַוועק שוין ווידער, די באַן פֿאָרט אָפּ פֿון האַרלעם
איר דלאָניע ווערט אַ הילע פֿאַרן קיניגל, מײַן האַרצן
און איך האָב מורא טאָמער פֿאָרט מײַן האַרץ מיט אויף דער רײַזע
נאָר איצט פֿאַרשטיי איך ענדלעך דעם בענקענישס אַ לערע,
אַז יעדער איינער וווינט דאָך אין זעלבן הויז צוזאַמען —

געבויט פֿון האָר און הויט און בלוט
די ערד, דער גוף, דאָס וואָרט.


Would you like to receive updates about new stories?
























We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.