Oyneg Shabes

שאַרפֿזיניקע חכמות

Clever Wit

דוד המלכס אַן עצה

איינער האָט זיך באַרימט אין אַ געזעלשאַפֿט, אַז ער פֿירט זיך לויט דוד המלכס אַן עצה: „מיט חסידים איז ער אַ חסיד‟; מיט משׂכּילים — אַ משׂכּיל, און אַזוי מיט אַלע סאָרטן מענטשן.

— „און צווישן הינט?‟ — האָט איינער געפֿרעגט.

„איך געפֿין זיך ערשט דאָס ערשטע מאָל‟, האָט דער באַרימער געענטפֿערט.

Read more


געזאָגט אויף שטענדיק

Words for Eternity

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

װינסטאָן טשערטשיל

■ טשאַרלז דיקענס פֿלעגט שלאָפֿן מיטן קאָפּ אױף צפֿון. ער האָט געהאַלטן, אַז דאָס אינספּירירט זײַן שאַפֿערישע פֿאַנטאַזיע.

■ יוליוס צעזאַר האָט געטראָגן אַ לױבערקראַנץ, כּדי צודעקן זײַן „יונגן‟ פּליך.

■ דזשאָן ראָקפֿערפֿעלער האָט אין משך פֿון זײַן לעבן מנדבֿ געװען מער װי פֿינף הונדערט מיליאָן דאָלאַר.

■ מאַריאַ סקלאַדאָװסקאַ־קיורי איז צװײ מאָל זוכה געװען צום נאָבעל־פּרײַז, נאָר מע האָט איר אָפּגעזאָגט צו װערן אַ מיטגליד פֿון דער פֿראַצײזישער אַקאַדעמיע, װײַל זי איז אַ פֿרױ.

Read more


אַ מעשׂה מיט אַבֿרהמען און מיט נמרודן

A Tale of Abraham and Nimrod

נמרוד האָט געװאָלט װערן אַ גאָט. האָט ער שױן בײַ אַלעמען געפּועלט, נאָר אײן אַבֿרהם איז אים אין װעג געשטאַנען, האָט געבונטעװעט קעגן אים.

װאָס טוט מען מיט אים?

האָט אים נמרוד געכאַפּט און אין קאַלכאױװן געװאָרפֿן; אַרײַנגעװאָרפֿן אין פֿלאַקער און גײט אַװעק מיט שׂימחה. כאַפּט מען זיך: אַבֿרהם שפּאַצירט אַרום אין קאַלכאױװן, װי אין א װײַנגאָרטן. זאָל עס אים טשעפּען אַ האָר!

Read more


דער שטום־פֿילם: „לחיים‟

Watch: Silent Movie 'Lekhayim'

אין יאָר 1911 האָט די מאָסקווער סטודיע פֿון דער קינאָ־פֿירמע „פּאַטע־פֿרער‟ אַרויסגעלאָזט דעם 15־מינוטיקן שטום־פֿילם „לחיים‟. דער רעזשיסאָר איז געווען קײַ האַנסאָן און אַלעקסאַנדער אַרקעטאָוו האָט אָנגעשריבן דעם סצענאַר. לויט די באַריכטן פֿון יענער צײַט, האָט דער פֿילם „לחיים‟ אויסגענומען בײַם עולם און איז געוויזן געוואָרן אין מערבֿ־אייראָפּע און אין אַמעריקע. עס זענען דאָ צוויי אינטערעסאַנטע סצענעס פֿונעם ייִדישן לעבן — אַ שבת־וועטשערע און אַ חתונה אין דרויסן מיט קלעזמאָרים. אין זײַן געשיכטע פֿון ייִדישע פֿילמען, שרײַבט דזשאַן האָבערמאַן, אַז די אַקטיאָרן זענען נישט געווען קיין ייִדן. דאָס קען זײַן, אַבער צווישן די קלענערע ראָלעס האָבן זיך זיכער געפֿונען ייִדן, וואָס האָבן געגעבן עצות די פֿילממאַכער פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער טראַדיציע.

Read more


ליד: אַז נישט קיין אמונה

Song: Az nisht keyn emune

אַז נישט קיין אמונה צוזאַמען מיטן געלט,
וואָס זשע אַרבעטסו אויף דער וועלט?

וואַריאַנטן פֿון „אַז נישט קיין אמונה‟ געפֿינט מען שוין אין דער גינזבורג און מאַרעק פֿאָלקסלידער־זאַמלונג „ייִדישע לידער פֿון רוסלאַנד‟, פֿון 1901. וואַריאַנטן האָט מען אויך געזונגען בעתן חורבן מיט אַ סך אַ פּאַמעלעכערן טעמפּאָ. אַ נוסח קען מען אויך הערן אין דער „סטאָנהיל‟־זאַמלונג פֿון פֿעלד־רעקאָרדירונגען.

Read more


עכטער ייִדישער הומאָר פֿונעם שטעטל

Quintessential Shtetl Humor

Illustration: Bonheur

אַ גר

אין אַ שטעטל איז אַמאָל געקומען אַ גר, און האָט געבעטן נדבֿות. אַלע ייִדן האָבן אים שיין אויפֿגענומען און אים געגעבן געלט, וויפֿל עס איז אין אים אַרײַן. אַ קלייניקייט — אַ גר. האָט זיך געטראָפֿן, אַז איין ייִד האָט זיך דערוווּסט, אַז ער איז גאָר קיין גר ניט — אַ ייִד, ווי אַלע ייִדן. האָט מען אָנגעהויבן אין שטעטל צו גוואַלדיקן, מע זאָל אים מער קיין קאָפּיקע ניט געבן; אַ רמאַי, אַ ליגנער טאָר מען קיין נדבֿות ניט געבן. און מע האָט געזאָגט דעם ייִדן: „הערט זיך אײַן, רב ייִד, מיר ווייסן, אַז איר זענט קיין גר נישט, און אַז איר ווילט אונדז נאַרן. זאָלט איר וויסן זײַן, אַז מער וועט איר פֿון אונדז קיין קאָפּיקע ניט קריגן, און טראָגט זיך אַוועק פֿון וואַנען איר זענט געקומען, וואָרעם, אַז ניט, וועט איר קריגן ביטערע קלעפּ.‟ זאָגט זיי דער ייִד, „איך פֿאַרשטיי אײַך ניט. אַז מײַן טאַטע וואָלט געווען אַ גוי, וואָלט אײַך גוט געווען? וואָס אַרט אײַך, אַז מײַן טאַטע איז אויך געווען אַ ייִד?‟.

Read more


גרינער הימל, בלױע גראָז... און פֿאַרקערט

Blue Grass and Green Sky

אַן אויסגעטראַכטע מעשׂה וואָס ווילט זיך אין דעם גלייבן

אײנע פֿון די גרעסטע איבערלעבונגען פֿון מײַן קינדהײט איז געװען די אַנטפּלעקונג פֿון דער זאָאָלאָגיע־לערערקע, דהײַנו, — אױב אַ יאַשטשערקע פֿאַרלירט איר עק, װאַקסט בײַ איר אױס אַן אַנדערער עק. װוּנדער שבװוּנדער. בין איך געגאַנגען אױף דער לאָנקע הינטער דער באַן־סטאַנציע, געכאַפּט אַ גרינע יאַשטשערקע, אָפּגעשניטן איר דעם עק, אַרײַנגעלײגט די בידנע חיהלע אין אַ פּושקע און אָנגעהױבן צו װאַרטן אױף אַ נס. דער נס איז געשען איבער אַ טאָג — די יאַשטשערקע האָט געפּגרט. גלײַך דאָרטן, אױף דער לאָנקע האָב איך אױסגעגראָבן אַ גריבל, באַגראָבן דעם קרבן פֿונעם גרױסן „לעבנס־עקספּערימענט‟ אין דער ערד, און פֿון אױבן געשטעלט אַ צלמל פֿון צװײ צװײַגעלעך.

Read more


אַ מעשׂה מיט צװײ שותּפֿים

Parters Who Split the Difference

Max Gershman

צװײ שותּפֿים ברוך בר־זרח און בערל בר־שמערל האָבן געהאַט געשעפֿטן אין פּעטערבורג, און געלעבט צװישן זיך װי צװײ ברידער. דערנאָך האָט אײנער געמוזט אַװעק אין מאָסקװע. די גוטע־פֿרײַנד האָבן זיך געמוזט שײדן. האָבן זײ אָפּגעמאַכט מיט אַ שבֿועה, און הימל און ערד פֿאַר עדות גענומען, אַז װער עס װעט שטאַרבן פֿון זײ פֿריִער, זאָל ער קומען צום אַנדערן און דערצײלן, װאָס ס’טוט זיך אױף יענער װעלט. ױהי היום, שטײט דער שותּף פֿון פּעטערבורג אין גאַס. זעט ער: עס פֿאָרט אַ רײַטער. דערקענט ער זײַן פֿרײַנד ברוכן. שרײַט ער צו אים: „שטײ! שטײ! שטעל זיך אָפּ!‟ נאָר יענער איז שױן פֿאַרשװוּנדן. כאַפּט ער אַן איזװאָשטשיק* און לױפֿט אים אָניאָגן. — אין קול ואין עונה…

Read more


טעאַטער אין כּתריאלעווקע

Theater in Kasrilevke

ווען אַבֿרהם גאָלדפֿאַדענס אָפּערעטע „קאָלדוניע‟ קומט קיין כּתריאלעווקע גייט דאָס שטעטל כאָדאָראָם. שלום־עליכמס קאָמישע דערציילונג האָט אילוסטרירט דער קינסטלער סעם רינגער, און דער פֿראַנצייזישער פֿילממאַכער אַלעקס שאַלאַט האָט מיט די בילדער געמאַכט דעם ווײַטערדיקן אַנימאַציע־פֿילם. די שטימען פֿון אַלע כאַראַקטערן אינעם פֿילם זענען פֿון איין מענטש — דער באַקאַנטער רעזשיסאָר און אַקטיאָר רפֿאל גאָלדוואַסער, דירעקטאָר פֿונעם „לופֿטעאַטער‟ אין שטראַסבורג, פֿראַנקרײַך. די מוזיק שפּילט „דער נײַער קלעזמער־טריאָ‟.


דאָס ליד „ווי אַזוי?‟

A Song Called 'How?'

מיר האָבן דערווײַל אין „עונג־שבת‟ געלייגט דעם טראָפּ אויף נײַע מוזיקאַלישע שאַפֿונגען אויף ייִדיש — די קינדער־לידער פֿון באָריס סאַנדלער און מאַרק אײַזיקאָוויטש, אַרקאַדי גענדלערס לידער, און די וואָך קען מען הערן אַבֿרהם סוצקעווערס ליד „ווי אַזוי?‟ מיט מוזיק פֿונעם ניו־יאָרקער קלאַרנעטיסט און קאָמפּאָזיטאָר מײַקל ווינאָגראַד. דער בערלינער זינגער דניאל קאַהן און זײַן קאַפּעליע — Daniel Kahn and the Painted Bird — האָבן דאָס ליד רעקאָרדירט און צוגעגעבן אַן ענגלישע איבערזעצונג אויף זייער קאָמפּאַקטל Lost Causes. דאָס ליד האָט סוצקעווער אָנגעשריבן אין ווילנער געטאָ, דעם 14טן פֿעברואַר 1943.

Read more


וויצן פֿון דאַנען און פֿון דאָרטן

Jokes From Here and There

מיטן אײניקל איז ער שױן זיכער

צװײ אַלטע פֿרומע חסידים האָבן זיך געטראָפֿן בײַ זײער רבי. נאָך דעם װי זײ האָבן זיך אָפּגעגעבן שלום, צערעדט מען זיך און מען שמועסט, װאָס מען טוט און װי סע האַלט מיט פּרנסה, און װאָס סע הערט זיך מיט דער משפּחה. אַז מ’האָט שױן גוט אָפּגערעדט, גיט צום סוף אײנער אַ פֿרעג: „נו, און װי האַלט עס בײַ דיר מיט ייִדישקײט?‟

Read more


גענעראַל שעבאַרשין שפּאַסט

General Shebarshin Jokes Around

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

דער רוסישער גענעראַל לעאָניד שעבאַרשין איז צווישן די יאָרן 1989־1991 געװען דער שעף פֿון דעם רוסישן אױסערן אױסשפּיר־קאָמיטעט. אַן אַנדערער מענטש װאָלט פֿאַר אַ טײל פֿון אַזעלכע שאַרפֿע אַפֿאָריזמען געקענט קריגן אַ „צענערל‟ פּאָליטישער תּפֿיסה. עס װײַזט זיך אָבער אַרױס, אַז די סאָוועטישע הויך־ראַנגיקע טשינאָווניקעס האָבן זיך געהאַלטן בײַם אַלט־רױמישן שפּריכװאָרט — „װאָס איז דערלױבט יופּיטערן, איז ניט דערלױבט דעם אָקס‟. נאָך איין בײַשפּיל פֿון צבֿיעות צווישן דער סאָוועטישער ביוראָקראַטיע, וואָס האָט זי, סוף־כּל־סוף, געבראַכט צום קראַך פֿונעם רעזשים.

פֿון לעאָניד שעבאַרשינס אַפֿאָריזמען־ביכל „KGB שפּאַסט‟:

■ אַז מע גיט ניכטער אַ קוק אױף אונדזער לעבן, װיל זיך גלײַך שיכּור ווערן.

Read more


דער מגיד הייסט פֿאָרן מיט אַן אַנדער װעג

The Preacher Says 'Take Another Path'

Max Gershman

עס זענען פֿאַראַן אויף ייִדיש וווּנדער־מעשׂיות וואָס דערציילן וועגן אַ בן־מלך און אַ בת־מלכּה מיט פֿאַנטאַסטישע עפּיזאָדן, אָבער, ס‘רובֿ מעשׂיות אויף ייִדיש זענען לעגענדעס, און דערציילן וועגן אמתע מענטשן, און זייערע מעשׂים — „מעשׂים‟ איז דאָך פֿאַרבונדן מיט „מעשׂה‟. אין דער ווײַטערדיקער מעשׂה וועגן דעם מעזריטשער מגיד קומען נישט פֿאָר קיין גרויסע נסים, אָבער אַ דאַנק דעם מגידס עצה, וואָס זעט אויס ווי אומלאָגיש, איז אַ ייִדישע קהילה ניצול געוואָרן.

ס’איז געװען אַ שטאָט, װוּ די ייִדן האָבן געהאַט גרױס עגמת־נפֿש פֿון דעם שטײַערן־קאָמיסאַר. אַז עס פֿלעגט קומען דער זמן פֿון ראַטע געבן, פֿלעגט דער קאָמיסאַר שטעלן זײער גרױסע זאַקוציעס. האָבן ייִדן זיך מײשבֿ געװען עטלעכע װאָכן פֿאַר דעם זמן פֿון ראַטע געבן און האָבן אויסגעקליבן צװײ מענטשן, װאָס זאָלן פֿאָרן צום פֿירשט, װאָרן דער פֿירטש איז געװען װײַט פֿון דער שטאָט, אַכציק מײַל. די צװײ מענטשן זענען געװען — אײנער אַן אַלטער מאַן און אײנער אַ יונגער. זײ האָבן זיך מזהיר געװען, למען־השם, אַז זײ זאָלן אײַליק פֿאָרן, װאָרן עס איז נאָענט דער זמן פֿון דער ראַטע. דערצו האָבן זײ מורא געהאַט פֿאַר נגישות.

Read more


16 מילימעטער פּאָסטקאַרטלעך פֿון פּוילן, 1930ער

16-mm Postcards From 1930s Poland

פֿאַר דער אויסשטעלונג — „16 מילימעטער פּאָסטקאַרלעך‟ — האָט דער ייִוואָ (ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט) אין ניו־יאָרק, צוזאַמען מיטן „ישיבֿה־אוניווערסיטעט־מוזיי‟ און דעם „צענטער פֿאַר ייִדישער געשיכטע‟ געוויזן די אַלטע פֿילמען פֿונעם ייִוואָ־אַרכיוו, וואָס זענען פֿילמירט געוואָרן אין פּוילן אין די 1930ער יאָרן. די דאָזיקע שטומע פֿילמען האָבן פֿילמירט די אַמעריקאַנער ייִדן, וועלכע זענען צוריקגעפֿאָרן צו דער „אַלטער היים‟.

אויף דער וועבזײַט פֿונעם „צענטער פֿאַר ייִדישער געשיכטע‟ קען מען זען 26 פֿון די פֿילמען פֿון פֿאַרשיידענע פּוילישע שטעט און שטעטלעך:

http://www.cjh.org/16mmPostcards/Original_Films.php

דער פֿילם פֿון קורעוו (Kurow #9) איז טיפּיש פֿאַר אַזוינע פֿילמען. דער אַמעריקאַנער וואָס איז צוריקגעפֿאָרן, דר. ר. ווײַסבאָרד, האָט פֿילמירט די גאַסן פֿון שטעטל, די שטעטלדיקע טיפּן און אַלע דורות פֿון זײַן משפּחה, וועלכע וווינען אין שטעטל. דערנאָך האָט ער פֿילמירט די אַלטע גרויסע שיל און די אַלטע און נײַע בית־עולמס. די „פּאָסטקאַרטלעך‟ ברענגען אונדז הײַנט אַ לעבעדיקן גרוס פֿון אַ פֿאַרשוווּנדענער וועלט.


שנירעלע פּערעלע

'Shnirele Perele'

דאָס ליד „שנירעלע פּערעלע‟ איז אַרויסגעוואַקסן פֿון וואַריאַנטן פֿון דער ווײַבערישער תּפֿילה אויף ייִדיש — „גאָט פֿון אַבֿרהם‟ — וואָס מע זאָגט צום סוף פֿון שבת. כאָטש דאָס ליד שטאַמט פֿונעם 19טן יאָרהונדערט, איז עס כּמעט ווי פֿאַרגעסן געוואָרן ביז די קאַפּעליע „קלעזמאַטיקס‟ האָט עס רעקאָרדירט אין 1991. הײַנט איז „שנירעלע פּערעלע‟ איינס פֿון די באַליבטסע לידער אינעם קלעזמערישן רעפּערטואַר. די זינגערין מאַשאַ יאַקובאָוויטש שטאַמט פֿון טאַשקענט און זי זינגט עס אויף איר קאָמפּאַקטל „צוריק צום אורקוואַל‟ — (Back to Origin (2001.

Read more


חכמות פֿונעם שטעטל

Wisdom From the Shtetl

אַ סוד פֿאַר אים און דעם רבונו־של־עולם

Issachar Ber Ryback

אין סלאָנים איז געװען אַ ייִד — אַ זקן, ר’ זונדל מנקר האָט מען אים גערופֿן. איז דער דאָזיקער ייִד געװען אַזאַ טיפֿער זקן, אַז קײנער האָט נישט געװוּסט װי אַלט ער איז, ייִדן האָבן דװקא יאָ געװאָלט װיסן װיפֿל אַן ערך ער איז אַלט, נאָר קײנער האָט זיך נישט דערװעגט צו פֿרעגן אים אױף זײַנע יאָרן. אַ קלײניקײט עפּעס? פֿרעגן ר’ זונדלען אױף זײַן עלטער? מ’האָט פּשוט מורא געהאַט פֿאַר אַן עין־הרע, חלילה. גײ פֿרעג אַזאַ זקן אױף יאָרן!

נאָר אײן מאָל, מ’האָט גראָד געשמועסט װעגן אַמאָליקע יאָרן, כאַפּט זיך אַרױס אײנער, אַ שטיקל שײגעץ, און פֿרעגט: „ר’ זונדל, װי אַלט אַן ערך זענט איר, ביז הונדערט און צװאַנציק!?‟

Read more


אַלפֿאָנס אַללע און זײַנע שפּיצלעך

Alphonse Allais and His Tricks

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

אַלפֿאָנס אַללע, 1854־1905, איז געװען אַ גלענצנדיקער פֿראַנצײזישער עקסצענטרישער שרײַבער און דער געהיימער „פֿאָטער‟ פֿון קאָנצעפּטואַליזם, מאָנאָכראָמקײט און מינימאַליזם אין מאָלערײַ. ער איז אײנער פֿון די גרינדער (1882) פֿון אַ גרופּע חוזק־מאַכער, „די אומגעלומפּערטע קונסטן‟.

אין אַלפֿאָנס אַללע־מוזײ געפֿינען זיך זײער אינטערעסאַנטע עקספּאָנאַטן: „װאָלטערס שאַרבן פֿון זײַנע קינדער־יאָרן‟, „אַן אמת שטיקל פֿונעם פֿאַלשן יױזלס־קרײץ‟, „אַ גלאָז פֿאַר די געלינקטע‟, „פֿילטער פֿאַר דער ניט־נאָרמאַטיװער לעקסיק‟ און נאָך אַלעזכע קינסטלערישע שפּיצלעך.

מע דאַרף ניט זײַן קײן גרױסער מומחה, כּדי צו זען, װי ענלעך איז קאַזימיר מאַלעװיטשס שעדעװער „דער שװאַרצער קװאַדראַט‟, 1913, צו אַלפֿאָנס אַללעס בילד „שלאַכט פֿון די נעגערס אין אַ טונקעלער הײל טיף אין דער נאַכט‟, 1893, און צו פּאָל בילהאָדס „אַ נאַכט־געשלעג פֿון די נעגערס אין אַ קעלער‟, 1884. נאָר װער געדענקט הײַנט פּאָל בילהאָד אָדער אַלפֿאָנס אַללע?

Read more


אַ מעשׂה פֿון אַן אָרעמאַן און אַ רײַכן ברודער

Brothers for Richer and Poorer

Max Gershman

אַמאָל זענען געװען צװײ ברידער, אײנער אַן אָרעמאַן און אײנער אַ רײַכער.

דער רײַכער פֿלעגט קײן מאָל נישט װעלן װיסן פֿון דעם אָרעמען ברודער; ער פֿלעגט אים קײן מאָל נישט װעלן העלפֿן. און אַזױ װי דער אָרעמער האָט נישט געהאַט פֿון װאָס צו לעבן, פֿלעגט ער גײן אין װאַלד אַרײַן האַקן האָלץ. פֿלעגט אָנהאַקן אַ בינטל האָלץ, פֿלעגט ער עס טראָגן אין מאַרק אַרײַן פֿאַרקױפֿן, און דערפֿון האָט ער מפֿרנס געװען װײַב און קינדער.

אײן מאָל אַזױ װי ער איז געשטאַנען אין װאַלד און האָט געהאַקט דאָס האָלץ, האָט ער דערהערט אַ גרױס געזאַנג, האָט ער זיך פֿאַרחידושט און דערשראָקן. האָט ער זיך געקלערט, ער װעט אַרױפֿקריכן אױף אַ בױם, װעט ער זען, װער סע זינגט דאָס? איז ער אַרױפֿגעקראָכן אױף אַ בױם, און אַזױ װי ער איז שױן געװען אױפֿן בױם, האָט ער געזען װי ס’איז אָנגעקומען אַ מחנה גזלנים, מיט פֿולע זעק אױף די פּלײצעס און האָבן געזונגען. און ער האָט געזען װי זײ זענען צוגעקומען צו אַן אָרט, האָט זיך געעפֿנט אַ טירעלע, זענען זײ אַרײַנגעגאַנגען, און ס’האָט געדױערט אַ שטיקל צײַט, זענען זײ אַרױסגעקומען צוריק מיט לײדיקע זעק און האָבן װײַטער געזונגען און זענען אַװעקגעגאַנגען.

Read more


„ייִדל מיטן פֿידל‟ (1936): די חתונה

Watch: 'Yidl Mitn Fidl'

„ייִדל מיטן פֿידל‟ (1936) פֿונעם אַמעריקאַנער רעזשיסאָר און אונטערנעמער יוסף גרין, איז, אין תּוך, געווען אַן אַמעריקאַנער פֿילם, וואָס מע האָט פֿילמירט אין וואַרשע און קוזמיר, פּוילן. די אַמעריקאַנערין מאָלי פּיקאָן, צו יענער צײַט, איז געווען צווישן די באַליבסטע אַקטריסעס אויף דער ייִדישער בינע. אין דער ראָלע פֿון אַ קלעזמער־בחור האָט זי געפֿונען חן בײַ אַלעמען.

די חתונה־סצענע, וואָס מיר ווײַזן דאָ, (פֿון 13:00 ביז 21:00 מינוט) האָט עטלעכע אינטערעסאַנטע עטנאָגראַפֿישע מאָמענטן. בײַ דעם „באַדעקנס‟, ווען דער חתן באַדעקט די כּלה מיטן שלייער, שפּילן די קלעזמאָרים אַ טראַדיציאָנעל, קלעזמעריש „באַדעקנס‟, און דער בדחן זינגט און גראַמט אויפֿן אַלטן שטייגער, כאָטש מיט האַלבע שפּאַסן. ווען מע הייבט אָן טאַנצן, באַגריסט אַ פֿרוי די חתן־כּלה מיט אַ חלה — „אַ קוליטש־טאַנץ‟, אַ סימבאָל פֿון אַ פֿרוכטפּערדיק לעבן. די באָבעס טאַנצן פּאַמעלעך און פֿאָרמעל, ווי ס‘באַדאַרף צו זײַן. כאָטש מענער טאַנצן מיט פֿרויען, האַלטן זיי זיך קיין מאָל נישט בײַ די הענט. צום סוף, טאַנצן אַלע אין רעדלעך, און מע קען אַפֿילו טענהן, אַז די ווילדע אומאָרדענונג בײַם טאַנצן איז אויך גאַנץ טראַדיציאָנעל בײַ ייִדן.


דער פֿענאָמען אַרקאַדי גענדלער

The Phenomenal Arkady Gendler

געבענטשט מיט אַן אײַזערנעם זכּרון, האָט אַרקאַדי גענדעלר געמאַכט אַ רושם אויפֿן ייִנגערן דור קלעזמאָרים און זינגער מיט זײַן גרויסן רעפּערטואַר פֿון פֿאָלקסלידער, וואָס ער געדענקט פֿון זײַן בעסעראַבער שטעטל, סאָראָקע. אָבער גענדלער איז נישט בלויז אַ פֿאָלקזינגער, נאָר אויך אַ קאָמפּאַזיטאָר, בפֿרט פֿון לידער וואָס באַשרײַבן זײַנע איבערלעבונגען, און פּאָזיטיוון קוק אויף דער וועלט.

אין 2012 האָט Golden Horn Records אַרויסגעגעבן אַ קאָמפּאַקט־דיסק פֿון זײַנע שאַפֿונגען — „אַרקאַדי גענדלער — ייִדישע לידער‟ — מיט אַראַנזשירונגען פֿונעם דײַטשן קלאַרנעטיסט קריסטיאַן דאַוויד. גענדלערס ליד „זינגט אויף ייִדיש‟ האָט ער אָנגעשריבן אין 1999, און צום ערשטן מאָל עס געזונגען בײַם „קלעזפֿעסט‟ אין פּעטערבורג.

Read more


Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.