Oyneg Shabes

וויצן פֿון דאַנען און פֿון דאָרטן

Jokes From Here and There

מיטן אײניקל איז ער שױן זיכער

צװײ אַלטע פֿרומע חסידים האָבן זיך געטראָפֿן בײַ זײער רבי. נאָך דעם װי זײ האָבן זיך אָפּגעגעבן שלום, צערעדט מען זיך און מען שמועסט, װאָס מען טוט און װי סע האַלט מיט פּרנסה, און װאָס סע הערט זיך מיט דער משפּחה. אַז מ’האָט שױן גוט אָפּגערעדט, גיט צום סוף אײנער אַ פֿרעג: „נו, און װי האַלט עס בײַ דיר מיט ייִדישקײט?‟

Read more


גענעראַל שעבאַרשין שפּאַסט

General Shebarshin Jokes Around

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

דער רוסישער גענעראַל לעאָניד שעבאַרשין איז צווישן די יאָרן 1989־1991 געװען דער שעף פֿון דעם רוסישן אױסערן אױסשפּיר־קאָמיטעט. אַן אַנדערער מענטש װאָלט פֿאַר אַ טײל פֿון אַזעלכע שאַרפֿע אַפֿאָריזמען געקענט קריגן אַ „צענערל‟ פּאָליטישער תּפֿיסה. עס װײַזט זיך אָבער אַרױס, אַז די סאָוועטישע הויך־ראַנגיקע טשינאָווניקעס האָבן זיך געהאַלטן בײַם אַלט־רױמישן שפּריכװאָרט — „װאָס איז דערלױבט יופּיטערן, איז ניט דערלױבט דעם אָקס‟. נאָך איין בײַשפּיל פֿון צבֿיעות צווישן דער סאָוועטישער ביוראָקראַטיע, וואָס האָט זי, סוף־כּל־סוף, געבראַכט צום קראַך פֿונעם רעזשים.

פֿון לעאָניד שעבאַרשינס אַפֿאָריזמען־ביכל „KGB שפּאַסט‟:

■ אַז מע גיט ניכטער אַ קוק אױף אונדזער לעבן, װיל זיך גלײַך שיכּור ווערן.

Read more


דער מגיד הייסט פֿאָרן מיט אַן אַנדער װעג

The Preacher Says 'Take Another Path'

Max Gershman

עס זענען פֿאַראַן אויף ייִדיש וווּנדער־מעשׂיות וואָס דערציילן וועגן אַ בן־מלך און אַ בת־מלכּה מיט פֿאַנטאַסטישע עפּיזאָדן, אָבער, ס‘רובֿ מעשׂיות אויף ייִדיש זענען לעגענדעס, און דערציילן וועגן אמתע מענטשן, און זייערע מעשׂים — „מעשׂים‟ איז דאָך פֿאַרבונדן מיט „מעשׂה‟. אין דער ווײַטערדיקער מעשׂה וועגן דעם מעזריטשער מגיד קומען נישט פֿאָר קיין גרויסע נסים, אָבער אַ דאַנק דעם מגידס עצה, וואָס זעט אויס ווי אומלאָגיש, איז אַ ייִדישע קהילה ניצול געוואָרן.

ס’איז געװען אַ שטאָט, װוּ די ייִדן האָבן געהאַט גרױס עגמת־נפֿש פֿון דעם שטײַערן־קאָמיסאַר. אַז עס פֿלעגט קומען דער זמן פֿון ראַטע געבן, פֿלעגט דער קאָמיסאַר שטעלן זײער גרױסע זאַקוציעס. האָבן ייִדן זיך מײשבֿ געװען עטלעכע װאָכן פֿאַר דעם זמן פֿון ראַטע געבן און האָבן אויסגעקליבן צװײ מענטשן, װאָס זאָלן פֿאָרן צום פֿירשט, װאָרן דער פֿירטש איז געװען װײַט פֿון דער שטאָט, אַכציק מײַל. די צװײ מענטשן זענען געװען — אײנער אַן אַלטער מאַן און אײנער אַ יונגער. זײ האָבן זיך מזהיר געװען, למען־השם, אַז זײ זאָלן אײַליק פֿאָרן, װאָרן עס איז נאָענט דער זמן פֿון דער ראַטע. דערצו האָבן זײ מורא געהאַט פֿאַר נגישות.

Read more


16 מילימעטער פּאָסטקאַרטלעך פֿון פּוילן, 1930ער

16-mm Postcards From 1930s Poland

פֿאַר דער אויסשטעלונג — „16 מילימעטער פּאָסטקאַרלעך‟ — האָט דער ייִוואָ (ייִדישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט) אין ניו־יאָרק, צוזאַמען מיטן „ישיבֿה־אוניווערסיטעט־מוזיי‟ און דעם „צענטער פֿאַר ייִדישער געשיכטע‟ געוויזן די אַלטע פֿילמען פֿונעם ייִוואָ־אַרכיוו, וואָס זענען פֿילמירט געוואָרן אין פּוילן אין די 1930ער יאָרן. די דאָזיקע שטומע פֿילמען האָבן פֿילמירט די אַמעריקאַנער ייִדן, וועלכע זענען צוריקגעפֿאָרן צו דער „אַלטער היים‟.

אויף דער וועבזײַט פֿונעם „צענטער פֿאַר ייִדישער געשיכטע‟ קען מען זען 26 פֿון די פֿילמען פֿון פֿאַרשיידענע פּוילישע שטעט און שטעטלעך:

http://www.cjh.org/16mmPostcards/Original_Films.php

דער פֿילם פֿון קורעוו (Kurow #9) איז טיפּיש פֿאַר אַזוינע פֿילמען. דער אַמעריקאַנער וואָס איז צוריקגעפֿאָרן, דר. ר. ווײַסבאָרד, האָט פֿילמירט די גאַסן פֿון שטעטל, די שטעטלדיקע טיפּן און אַלע דורות פֿון זײַן משפּחה, וועלכע וווינען אין שטעטל. דערנאָך האָט ער פֿילמירט די אַלטע גרויסע שיל און די אַלטע און נײַע בית־עולמס. די „פּאָסטקאַרטלעך‟ ברענגען אונדז הײַנט אַ לעבעדיקן גרוס פֿון אַ פֿאַרשוווּנדענער וועלט.


שנירעלע פּערעלע

'Shnirele Perele'

דאָס ליד „שנירעלע פּערעלע‟ איז אַרויסגעוואַקסן פֿון וואַריאַנטן פֿון דער ווײַבערישער תּפֿילה אויף ייִדיש — „גאָט פֿון אַבֿרהם‟ — וואָס מע זאָגט צום סוף פֿון שבת. כאָטש דאָס ליד שטאַמט פֿונעם 19טן יאָרהונדערט, איז עס כּמעט ווי פֿאַרגעסן געוואָרן ביז די קאַפּעליע „קלעזמאַטיקס‟ האָט עס רעקאָרדירט אין 1991. הײַנט איז „שנירעלע פּערעלע‟ איינס פֿון די באַליבטסע לידער אינעם קלעזמערישן רעפּערטואַר. די זינגערין מאַשאַ יאַקובאָוויטש שטאַמט פֿון טאַשקענט און זי זינגט עס אויף איר קאָמפּאַקטל „צוריק צום אורקוואַל‟ — (Back to Origin (2001.

Read more


חכמות פֿונעם שטעטל

Wisdom From the Shtetl

אַ סוד פֿאַר אים און דעם רבונו־של־עולם

Issachar Ber Ryback

אין סלאָנים איז געװען אַ ייִד — אַ זקן, ר’ זונדל מנקר האָט מען אים גערופֿן. איז דער דאָזיקער ייִד געװען אַזאַ טיפֿער זקן, אַז קײנער האָט נישט געװוּסט װי אַלט ער איז, ייִדן האָבן דװקא יאָ געװאָלט װיסן װיפֿל אַן ערך ער איז אַלט, נאָר קײנער האָט זיך נישט דערװעגט צו פֿרעגן אים אױף זײַנע יאָרן. אַ קלײניקײט עפּעס? פֿרעגן ר’ זונדלען אױף זײַן עלטער? מ’האָט פּשוט מורא געהאַט פֿאַר אַן עין־הרע, חלילה. גײ פֿרעג אַזאַ זקן אױף יאָרן!

נאָר אײן מאָל, מ’האָט גראָד געשמועסט װעגן אַמאָליקע יאָרן, כאַפּט זיך אַרױס אײנער, אַ שטיקל שײגעץ, און פֿרעגט: „ר’ זונדל, װי אַלט אַן ערך זענט איר, ביז הונדערט און צװאַנציק!?‟

Read more


אַלפֿאָנס אַללע און זײַנע שפּיצלעך

Alphonse Allais and His Tricks

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

אַלפֿאָנס אַללע, 1854־1905, איז געװען אַ גלענצנדיקער פֿראַנצײזישער עקסצענטרישער שרײַבער און דער געהיימער „פֿאָטער‟ פֿון קאָנצעפּטואַליזם, מאָנאָכראָמקײט און מינימאַליזם אין מאָלערײַ. ער איז אײנער פֿון די גרינדער (1882) פֿון אַ גרופּע חוזק־מאַכער, „די אומגעלומפּערטע קונסטן‟.

אין אַלפֿאָנס אַללע־מוזײ געפֿינען זיך זײער אינטערעסאַנטע עקספּאָנאַטן: „װאָלטערס שאַרבן פֿון זײַנע קינדער־יאָרן‟, „אַן אמת שטיקל פֿונעם פֿאַלשן יױזלס־קרײץ‟, „אַ גלאָז פֿאַר די געלינקטע‟, „פֿילטער פֿאַר דער ניט־נאָרמאַטיװער לעקסיק‟ און נאָך אַלעזכע קינסטלערישע שפּיצלעך.

מע דאַרף ניט זײַן קײן גרױסער מומחה, כּדי צו זען, װי ענלעך איז קאַזימיר מאַלעװיטשס שעדעװער „דער שװאַרצער קװאַדראַט‟, 1913, צו אַלפֿאָנס אַללעס בילד „שלאַכט פֿון די נעגערס אין אַ טונקעלער הײל טיף אין דער נאַכט‟, 1893, און צו פּאָל בילהאָדס „אַ נאַכט־געשלעג פֿון די נעגערס אין אַ קעלער‟, 1884. נאָר װער געדענקט הײַנט פּאָל בילהאָד אָדער אַלפֿאָנס אַללע?

Read more


אַ מעשׂה פֿון אַן אָרעמאַן און אַ רײַכן ברודער

Brothers for Richer and Poorer

Max Gershman

אַמאָל זענען געװען צװײ ברידער, אײנער אַן אָרעמאַן און אײנער אַ רײַכער.

דער רײַכער פֿלעגט קײן מאָל נישט װעלן װיסן פֿון דעם אָרעמען ברודער; ער פֿלעגט אים קײן מאָל נישט װעלן העלפֿן. און אַזױ װי דער אָרעמער האָט נישט געהאַט פֿון װאָס צו לעבן, פֿלעגט ער גײן אין װאַלד אַרײַן האַקן האָלץ. פֿלעגט אָנהאַקן אַ בינטל האָלץ, פֿלעגט ער עס טראָגן אין מאַרק אַרײַן פֿאַרקױפֿן, און דערפֿון האָט ער מפֿרנס געװען װײַב און קינדער.

אײן מאָל אַזױ װי ער איז געשטאַנען אין װאַלד און האָט געהאַקט דאָס האָלץ, האָט ער דערהערט אַ גרױס געזאַנג, האָט ער זיך פֿאַרחידושט און דערשראָקן. האָט ער זיך געקלערט, ער װעט אַרױפֿקריכן אױף אַ בױם, װעט ער זען, װער סע זינגט דאָס? איז ער אַרױפֿגעקראָכן אױף אַ בױם, און אַזױ װי ער איז שױן געװען אױפֿן בױם, האָט ער געזען װי ס’איז אָנגעקומען אַ מחנה גזלנים, מיט פֿולע זעק אױף די פּלײצעס און האָבן געזונגען. און ער האָט געזען װי זײ זענען צוגעקומען צו אַן אָרט, האָט זיך געעפֿנט אַ טירעלע, זענען זײ אַרײַנגעגאַנגען, און ס’האָט געדױערט אַ שטיקל צײַט, זענען זײ אַרױסגעקומען צוריק מיט לײדיקע זעק און האָבן װײַטער געזונגען און זענען אַװעקגעגאַנגען.

Read more


„ייִדל מיטן פֿידל‟ (1936): די חתונה

Watch: 'Yidl Mitn Fidl'

„ייִדל מיטן פֿידל‟ (1936) פֿונעם אַמעריקאַנער רעזשיסאָר און אונטערנעמער יוסף גרין, איז, אין תּוך, געווען אַן אַמעריקאַנער פֿילם, וואָס מע האָט פֿילמירט אין וואַרשע און קוזמיר, פּוילן. די אַמעריקאַנערין מאָלי פּיקאָן, צו יענער צײַט, איז געווען צווישן די באַליבסטע אַקטריסעס אויף דער ייִדישער בינע. אין דער ראָלע פֿון אַ קלעזמער־בחור האָט זי געפֿונען חן בײַ אַלעמען.

די חתונה־סצענע, וואָס מיר ווײַזן דאָ, (פֿון 13:00 ביז 21:00 מינוט) האָט עטלעכע אינטערעסאַנטע עטנאָגראַפֿישע מאָמענטן. בײַ דעם „באַדעקנס‟, ווען דער חתן באַדעקט די כּלה מיטן שלייער, שפּילן די קלעזמאָרים אַ טראַדיציאָנעל, קלעזמעריש „באַדעקנס‟, און דער בדחן זינגט און גראַמט אויפֿן אַלטן שטייגער, כאָטש מיט האַלבע שפּאַסן. ווען מע הייבט אָן טאַנצן, באַגריסט אַ פֿרוי די חתן־כּלה מיט אַ חלה — „אַ קוליטש־טאַנץ‟, אַ סימבאָל פֿון אַ פֿרוכטפּערדיק לעבן. די באָבעס טאַנצן פּאַמעלעך און פֿאָרמעל, ווי ס‘באַדאַרף צו זײַן. כאָטש מענער טאַנצן מיט פֿרויען, האַלטן זיי זיך קיין מאָל נישט בײַ די הענט. צום סוף, טאַנצן אַלע אין רעדלעך, און מע קען אַפֿילו טענהן, אַז די ווילדע אומאָרדענונג בײַם טאַנצן איז אויך גאַנץ טראַדיציאָנעל בײַ ייִדן.


דער פֿענאָמען אַרקאַדי גענדלער

The Phenomenal Arkady Gendler

געבענטשט מיט אַן אײַזערנעם זכּרון, האָט אַרקאַדי גענדעלר געמאַכט אַ רושם אויפֿן ייִנגערן דור קלעזמאָרים און זינגער מיט זײַן גרויסן רעפּערטואַר פֿון פֿאָלקסלידער, וואָס ער געדענקט פֿון זײַן בעסעראַבער שטעטל, סאָראָקע. אָבער גענדלער איז נישט בלויז אַ פֿאָלקזינגער, נאָר אויך אַ קאָמפּאַזיטאָר, בפֿרט פֿון לידער וואָס באַשרײַבן זײַנע איבערלעבונגען, און פּאָזיטיוון קוק אויף דער וועלט.

אין 2012 האָט Golden Horn Records אַרויסגעגעבן אַ קאָמפּאַקט־דיסק פֿון זײַנע שאַפֿונגען — „אַרקאַדי גענדלער — ייִדישע לידער‟ — מיט אַראַנזשירונגען פֿונעם דײַטשן קלאַרנעטיסט קריסטיאַן דאַוויד. גענדלערס ליד „זינגט אויף ייִדיש‟ האָט ער אָנגעשריבן אין 1999, און צום ערשטן מאָל עס געזונגען בײַם „קלעזפֿעסט‟ אין פּעטערבורג.

Read more


משיח־הומאָר

Making Fun of the Messiah

משיח־אינספּיראַציע

„יסורי המשיח‟ פֿון אַרטור שיקס „הגדה‟, 1935

דער װילנער גאון איז אַמאָל געפֿאָרן קײן לידע מיט אַן אָרעם װעגעלע. אונטערװעגנס קריכט אַראָפּ דער בעל־עגלה בײַ אַ שענקל. צוריקקומענדיק בגילופֿין, אַ פֿאַרשיכּורטער, בעט ער דעם גאון, ער זאָל נעמען די לײצעס אין זײַנע הענט און טרײַבן די פֿערד. דער גאון פֿאָלגט אים, און דער בעל־עגלה דרעמלט זיך אונטער אינעװײניק אין װעגעלע. אױפֿן װעג, אָנטרײַבנדיק די פֿערד, דערזעט אַ פֿאַרבײַגײענדיקער ייִד די מלאכדיקע צורה פֿונעם מאָדנעם אָנטרײַבער, איז ער אַרײַן אַ פֿאַרצאַפּלטער אין שיל: „ייִדן! משיח איז געקומען!‟

— אײַ װוּ, װי אַזױ? — פֿרעגן אַלע מיט אַ קורצן אָטעם.

— איך האָב געזען דאָס ליכטיקײט פֿון דער שכינה אױפֿן בעל־עגלהס פּנים, טאָ װער זשע זאָל שױן אינעװײניק זיצן, אױב ניט משיח אַלײן? — האָט דער בשׂורה־אָנזאָגער דערקלערט.

לױפֿן אַלע ייִדן אַרױס פֿון שיל מקבל־פּנים זײַן משיחן. דערזעען זײ גאָר, אַז דאָרט ליגט אַ בעל־עגלה שיכּור און כראָפּעט.

Read more


לעבנס־אַקסיאָמען און געזעצן

Rules for Living

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

באַלזאַקס אַקסיאָם

הינטער יעדן גרױסן פֿאַרמעגן באַהאַלט זיך אַ פֿאַרברעכן.


די אַקסיאָם פֿון מיסטער קאָול

די אַלגעמײנע סומע פֿונעם אינטעלעקט אױף דער װעלט בלײַבט תּמיד די זעלבע, כאָטש די צאָל מענטשן אױף דער װעלט װערט אַלץ גרעסער.


װײלער־געזעץ

עס איז ניטאָ קײן „אוממעגלעכס‟ פֿאַר יענע מענטשן, װעלכע דאַרפֿן „דאָס‟ ניט טאָן.

Read more


קמצא און בר־קמצא

Tale of Tisha B'Av

תּישעה־באָבֿ, ווען די ייִדן טרויערן אויפֿן חורבן בית־המיקדש, פֿאַלט אויס דינסטיק, דעם 16טן יולי 2013. די מעשׂה פֿון קמצא און בר־קמצא איז דער באַקאַנטסטער מדרש וועגן דער נאַציאָנאַלער טראַגעדיע, און דער פּאָעט ישׂראל גויכבערג (1893 - 1970) האָט געשריבן אַ פּאָעמע אויף דער טעמע און זי אַרויסגעגעבן ווי אַ בוך איןי 1931. מיר ברענגען די דראַמאַטישע סצענע, ווען, אויף דער שׂימחה פֿון זײַן שׂונא, יהושע בן גמלא, ווערט פֿאַרבעטן, על־פּי־טעות, בר־קמצא אויפֿן אָרט פֿון אַן אַנדער מענטש מיט אַן ענלעכן נאָמען — קמצא. ווײַל בר־קמצא ווערט אַרויסגעטריבן און פֿאַרשעמט פֿאַרן גאַנצן עולם, און קיינער רופֿט זיך נישט אָן אים צו פֿאַרטיידיקן, הייבט זיך אָן אַ קייטל עפּיזאָדן, וועלכע דערפֿירט, סוף־כּל־סוף, צו דער צעשטערונג פֿון ירושלים.

Read more


בהמה

Cow: The Movie

אונטערן פֿליגל פֿון „פֿאָרווערטס‟ ווערט איצט צוגעגרייט אַ מוזיקאַליש קאָמפּאַקטל (CD), וואָס הייסט, „לידער מיט אַ ייִדישן טעם‟. דאָס קאָמפּאַקטל נעמט אַרײַן סײַ שפּאָגל־נײַע לידער, געשאַפֿן פֿון דער זינגערין און קאָמפּאָזיטאָרין ריטאַ קויפֿמאַן, סײַ עטלעכע לידער פֿון די באַקאַנטע קאָמפּאָזיטאָרן אין רוסלאַנד — איסאַק דונאַיעווסקי און ניקיטאַ באָגאָסלאָווסקי. די ווערטער צו די לידער האָט אָנגעשריבן באָריס סאַנדלער. אין דער אַרבעט, ווי אַן איבערזעצער אין ייִדיש, האָט זיך אויך באַטייליקט דער באַרימטער פּיאַניסט יעווגעני קיסין. די מוזיקאַלישע אָראַנזשירונגען האָט מײַסטעריש געמאַכט דער זינגער און מוזיקער נאַום קויפֿמאַן.

הײַנט וועט איר זען און הערן איין ליד פֿון דער נײַער זאַמלונג — „בהמה‟. דאָס ליד האָבן צום ערשטן מאָל געזונגען, אַוודאי אויף רוסיש, לעאָניד אוטיאָסאָוו און זײַן טאָכטער, עדיטאַ. לעאָניד אוטיאָסאָוו (לייזער ווײַסביין, 1895־1982) אַ פּאָפּולערער זינגער און אַקטיאָר אין סאָוועטן־פֿאַרבאַנד, איז געווען צווישן די גרינדער פֿון סאָוועטישן דזשאַז.

איר קענט אויך נאָכזינגען אויפֿן נוסח פֿון „קאַראַאָקי‟. אײַער שטימונג וועט ווערן נאָך בעסער.


זאָג זשע, רביניו

Tell Us, Rebbe

מאַרק שאַגאַל: דוד מיט זײַן האַרף, 1956

דאָס פֿאַרשפּרייטע פֿאָלקסליד זינגט דער חזן יאָסעלע ראָזענבלאַט. אַזוינע „קייטל־לידער‟ זענען צווישן די עלטסטע לידער אויף ייִדיש ,קודם־כּל, ווײַל זיי זענען לײַכט צו פֿאַרגעדענקען; צווייטנס, ווײַל ס‘איז אַ ליד, צו וועלכן אַ גרעסערע גרופּע קען מיטזינגען און אַפֿילו צוגעבן נאָך סטראָפֿעס; דריטנס, צוליב דער בילדערישקייט פֿון דער לעגענדע.

זאָג שוין רבינו, וואָס וועט זײַן, אַז משיח וועט שוין קומען?
אַז משיח וועט קומען, וועלן מיר מאַכן אַ סעודה־ניו.

Read more


אין די נײַן טעג

Jokes for the Nine Days

ר׳ לױ־יצחק באַרדיטשעװער איז אַמאָל אין די נײַן טעג געגאַנגען קלײַבן אױף צדקה. איז ער אַרײַן צו אַ נגיד אין שטוב און אים געטראָפֿן מיט אַ גאַנצן עולם זיצן בײַם טיש און עסן עופֿות.

— ס׳איז מיר אַ גרױסער חידוש אױף אײַך, — שמײכלט ר׳ לױ־יצחק — אַז איר עסט הײַנט אױף די עופֿות, װעט איר דאָך בלײַבן ערבֿ־יום־כּיפּור אָן אַ כּפּרה…

Read more


קפֿיצת־הדרך אין דער ברײטהאַרציקײט

Awesome Path of Generosity

פֿון מיכאל פֿעלזענבאַום

Wikimedia Commons
נתן שטראַוס

נתן שטראַוס איז געבױרן געװאָרן אין דײַטשלאַנד אין יאָר 1848. אין גיכן איז זײַן משפּחה אַריבערגעפֿאָרן קײן אַמעריקע, װוּ זײַן פֿאָטער לאַזאַרוס האָט געגרינדעט די פֿירמע L. Straus & Sons. אין 1875 האָט נתן חתונה געהאַט מיט לינע גורהערץ און בײַ זײ איז געבױרן געװאָרן אַ מײדל, שׂרה, װעלכע, בעת אַ רײַזע קײן אײראָפּע, איז געשטאָרבן צוליב אַ מילך־פֿאַרגיפֿטונג. די דאָזיקע משפּחה־טראַגעדיע איז געװאָרן אַ שטױס־סטימול פֿאַר אַ נײַער טעטיקײט פֿון נתן שטראַוס’ משפּחה; דהײַנו, זינט 1892 האָבן זײ אָנגעהױבן צו פּראָפּאַגאַנדירן די מילך־פּאַסטעריזאַציע.

Read more


די „דרשה פֿון געװײן‟

The Sermon of Tears

Max Gershman

דער טאַטע פֿונעם ייִדישן שרײַבער ב. י. ביאַלאָסטאָצקי איז געווען אַ מגיד אין דער ליטע, האָט דער זון גוט געקענט די מגידישע וועלט. אין דעם אויסצוג פֿון זײַן בוך „די משלים פֿון דובנער מגיד‟ דערציילט נישט ביאַלאָסטאָצקי קיין מעשׂה, אָדער דרשה, אָבער ער גיט איבער די פֿרומע סבֿיבֿה און טעמאַטיק פֿון דעם דובנער מגידס לעגענדאַרע „דרשה פֿון געוויין‟.


דער דובנער פֿלעגט, פֿון צײַט צו צײַט, אין אַ שקיעה־שטימונג צונױפֿגיסן געװײן מיט טרײסט, מען זאָל זיך אױסװײנען, כּדי די טרײסט זאָל אַרױסקומען אַ געלײַטערטע.

בכלל גענומען האָט דער דובנער, אָבער, ניט געװאָלט „ברעכן הערצער‟. נאָר פֿון דעם „דובנער שבעל־פּה‟ װײסן מיר, אַז געהאַט האָט ער אַ „דרשה פֿון געװײן‟ װאָס ער פֿלעגט האַלטן פֿאַרן עולם פֿאַרן אַװעקפֿאָרן פֿון אַ שטעטל.

Read more


דער גליקלעכער מענטש: פֿאָלקס־מעשׂה

The Happy Man: A Folktale

דאָס קול פֿונעם נאַראַטאָר אינעם פֿילם „דער גליקלעכער מענטש‟ וועט אפֿשר קלינגען באַקאַנט די צוהערער פֿונעם „פֿאָרווערטס־קול‟ ראַדיאָ־פּראָגראַם; http://yiddish.forward.com/tags/radio. עס געהערט צו אונדזער וואַרשעווער קאָרעספּאָנדענט קאָבי ווײַצנער, און די אַמעריקאַנער אַמבאַסאַדע אין וואַרשע האָט געהאָלפֿן צו מאַכן דעם אַנימאַציע־פֿילם. דער פֿילם איז אַ טייל פֿון אַ גרעסערן פּוילישן פּראָיעקט, „פֿיר ריכטונגען פֿון פֿאָלקס־מעשׂיות‟ — Cztery Strony Bajek — פֿאָרצושטעלן פֿאָלקס־מעשׂיות און פֿאָלקס־לעגענדעס פֿאַר קינדער אין פֿאַרשיידענע שפּראַכן, צווישן זיי פּויליש, רוסיש, ייִדיש און ענגליש. „דער גליקלעכער מענטש‟ קען מען אויך זען אויף פּויליש און ענגליש אויף „יו־טוב‟.

ווײַצנער האָט געשאַפֿן דעם סצענאַר און מע קען הערן די שטימען פֿון די זינגערס מענדי כּהנא און אָלגאַ מיעלעשטשיק. כאָטש די מעשׂה דערציילט נישט בפֿירוש וועגן ייִדן, האָבן די פֿילם־מאַכערס צוגעגעבן אינעם ווידעאָ ייִדישע פּרטים דאָ און דאָרט.


די נעמען פֿון ייִדישע טענץ

The Names of Jewish Dances

מיטן אויפֿלעב פֿון קלעזמער־מוזיק אין די 1970ער יאָרן, איז אויך אויפֿגעקומען אַן אינטערעס צו ייִדישע טענץ פֿון מיזרח־אייראָפּע. אַזוי ווי די קעלזמער־מוזיק באַשטייט, אין תּוך, פֿון טאַנץ־מוזיק, איז דאָס נישט קיין חידוש. אָבער להיפּוך צו די טאַנץ־טראַדיציעס בײַ אַנדערע פֿעלקער, מיט זייערע פּינקטלעכע, אויסגעמאָסטענע טריט פֿאַר ספּעציפֿישע טענץ, האָבן די ייִדן פֿרײַ אויסגעטײַטשט געוויסע ריטמען מיט די הענט, מיט די פֿיס; איז געוואָרן שווערלעך צו זאַמלען און באַשרײַבן די טענץ בײַ אונדז.

Read more


Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.