Creative Works By Our Readers

דער נעכטיקער־טעגניק (קאַפּיטל 3): אויף דער אַנדערער זײַט ים

The Grave Whisperer (Chapter 3): On the Other Side of the Sea

פֿון נח באַרעראַ

  • Print
  • Share Share
Yehuda Blum

דער טויב־ווײַסער עראָפּלאַן איז געפֿלויגן איבער די ליכטיקע געדיכטע וואָלקנס, דאָרט וווּ קיין פֿייגל פֿליִען נישט. דער וואָלקנדיקער הימל האָט אויסגעזען ווי אַ שאָסיי, אויסברוקירט מיט גאָלדענע קישנס פֿון פֿאַרשידענע גרייסן און שטאָף.

„מײַנע טײַערע דאַמען און הערן,‟ האָט דער קאַפּיטאַן מודיע געווען מיט אַ רויִקן קול. „מיר האָבן ערשט דערגרייכט 37 טויזנט פֿוס.‟

דער עראָפּלאַן איז געווען געפאַקט מיט פאַסאַזשירן, מערסטנס משפּחות, נשים וטף, ווער ס’האָט געדרימלט, ווער שטיל געשמועסט.

געווען איז נתנאל פֿאַרטאָן אין לייענען. אויף דער הילע פֿונעם בוך, וואָס האָט פֿאַרשטעלט זײַן פּנים, איז געשטאַנען אַ בילד פֿון אַן אַמאָליקן שטעטל. קען זײַן וויליצע אויף צפֿון? האָט נתנאל געקלערט. אפֿשר גאָר האָפּלאַנד אויף דרום? עטלעכע לײמענע הײַזער שטייען רויִק אויף אַ בערגל. אונטן, רוט אַן אַלטע הילצערנע אײַנגעבויגענע שיל, און הינטער דעם — אַ ריזיקער קלויסטער.

פֿאַר נתנאלס אויגן האָבן זיך תּושבֿים באַװעגט: קינדער שפּילן זיך מיט שטעקנס אין שולהויף; אין מאַרק האַנדלען דערוואַקסענע אין פֿאַרפֿוילטער סחורה, די באַנקקוועטשערס לערנען אין בית־מדרש, און צווישן מינחה און מערבֿ דערציילן די בטלנים אויסטערלישע מעשׂות הינטערן אויוון.

נאָר וווּ איז נתנאל? אָט אָ דאָ זיצט ער, אַ פֿאַרשטעלטער אין זײַנע בגדי־דלות, פֿאַר אַן אַלט הויז, און הערט זיך צו צו יעדן קרעכץ פֿון דעם זקן דעם מיוחס, וואָס זיצט אַנטקעגן איבער.

מיט אַ מאָל פֿאַרשווינדן די ייִדן אײַנוווינער און אינעם גרויען הימל באַווײַזן זיך בולטע בלוטיקע ווערטער אויף ענגליש, וואָס באַגיסן דאָס שטעטל ווי גרויסע טראָפּנס טרערן: TRACING AN-SKY. וואָס איז אַזוינס אַנ־סקי? מורמלט נתנאל באַוווּנדערט. פֿאַר וואָס זוכט מען אים און וואָס וויל מען גאָר געפֿינען?

נתנאל בלעטערט דורך דאָס בוך און איז ווי צוגעקלעפּט צו יעדער זײַט. ער קען זיך נישט אָפּזעטיקן פֿון דער פּראַכט און שײַן פֿון די הילצערנע און אַמאָל־געמויערטע שילן און אויכעט פֿון די ייִדישע אַלטימלעכקײטן: די פּרוכתן, ספֿר־תּורות, ידים און הענגלײַכטער. ער האָט זיך אָפּגעשפּיגלט אין די פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון די אָרטיקע ייִדן, געזען האָט ער אין זיי זיך אַליין, זײַנע עלטערן און זײַן שוועסטער. אויף אַ געוויסער זײַט האָט ער זיך אָפּגעשטעלט אַ ווײַלעטשקע; לאַנג געקוקט אויף אַן אַלטער לאַנדקאַרטע. זײַנע אויגן זענען געפֿאָרן אויף די וועגן איבער די היימישע אוקראַיִנישע שטעט און שטעטלעך, וואָס אַנ־סקי האָט אַמאָל באַזוכט. און אויף די פֿאָלגנדיקע זײַטן: די ייִדיש־עטנאָגראַפֿישע עקספּעדיציע, דעם פּאַטראָן באַראָן גינצבערג, אַנ־סקיס ענערגישער מיטהעלפֿער אַבֿרהם רעכטמאַן, די ערשטע וועלט־מלחמה.

די דאָזיקע מענער, אַנ־סקי בראָש, האָבן אָפּגעגעבן לײַב־און־לעבן אָפּצוהיטן די קולטור־ירושה פֿון די פֿריִערדיקע דורות, האָט נתנאל געקלערט.

אויפֿן טעצל, צוגעטשעפּעט צו זײַן בענקל, זענען געלעגן, איינער אויפֿן אַנדערן, עטלעכע ביכער. אויף איינעם, ווי אײַנגעקריצט אויף אַן אַלטער אָפּגעריבענער מצבֿה, איז געשטאַנען „ייִדישע עטנאָגראַפֿיע און פֿאָלקלאָר‟, פֿון יענעם אַבֿרהם רעכטמאַן; אויף דער הילע פֿון צווייטן, ווי אַרײַנגעברענט אין אַ רויטן ציגל, שטייט, בלע”ז, The Jewish Dark Continent, פֿון נתנאל דויטש; אויפֿן דריטן, ווי אויסגעגאָסן אין אַ גרינלעך בלאָער קאַלוזשע, שטייט, From A Ruined Garden, פֿון דזשעק קוגלמאַס און יונתן בויאַרן; און אויפֿן פֿערטן, ווי צונויפֿגעפֿלאָכטן אין אַ פּאָר חלות, שטייט „צמח אַטלאַס: די ישיבֿה‟, פֿון חיים גראַדע.

נתנאלס קאָפּ איז געלעגן אָנגעשפּאַרט אויפֿן פֿענצטער. ס’איז מער נישט געווען ליכטיק אין דרויסן. די וואָלקנס זענען געוואָרן חושך־מצרים, אַ סימן אויפֿן קומענדיקן שטורעם.

„ווער ס’שטייט, ביטע, זעצט זיך גלײַך אַוועק. דער קאַפּיטאַן האָט ערשט אָנגעצונדן דעם שיצפּאַס־שילד‟, האָט דער סטואַרד געזאָגט אין אײַלעניש, שוין מער נישט אַזוי רויִק ווי פֿריִער.

דער עראָפּלאַן האָט זיך גענומען טרייסלען און געגעבן אַ פֿאַל אַראָפּ און אַ שפּרונג אַרויף. ס’האָט גענמען שטאַרק קלאַפּן בײַ נתנאל’ען אין האַרצן. ער איז געפֿלויגן צווישן די וואָלקנס ווי אין געהיימע אונטערערדישע טונעלען, וואָס ציִען זיך פֿון ירושלים אַזש אין די אוראַלטע שילן אַרײַן. ס’האָט געבליצט און געדונערט און דער הימל איז באַלויכטן געוואָרן.

אויסגעזען האָט דער וואָלקנדיקער הימל ווי אַ רקיע, ווי מע האָט טראַדיציאָנעל גערופֿן די סטעליע פֿון שיל, ויקרא אלהים לרקיע שמים. מיט יעדן בליץ זענען די אַמאָליקע אויסגעמאָלטע מזלות ליכטיק אָנגעצייכנט געוואָרן אין דער טונקלקייט פֿון וואָלקן.

מיט ביידע הענט האָט נתנאל פֿעסט אָנגעכאַפּט דאָס בענקל און דורך אַ לאַנגן שפּאַלט צווישן די וואָלקנס דערזען אַ פּאַס פּוסטקייט פֿון ליידיקע באַרג און פֿעלדער, וואָס ציִען זיך אויף מײַלן ווײַט, והארץ היתה תהו ובהו וחשך על־פּני תהום.

אוי, וואָס איז געוואָרן פֿון טאַטע־מאַמעס היים?!


נתנאל האָט זיך אויפֿגעכאַפּט מיט אַנגסטן. דעם סטואַרדס שטאַרק האָריקע האַנט האָט געדריקט אויף נתנאלס אַקסל.

„איז אַלץ אין אָרדענונג, ר׳ ייִד?‟ האָט דער סטואַרד געפֿרעגט, זײַן שטערן פֿאַרקנייטשט.

ס’איז ליכטיק אין דרויסן. דער עראָפּלאַן איז שוין ליידיק. די ביכער אויפֿן טעצל האָבן זיך איצט געװאַלגערט אויף דער ערד בײַ נתנאלס פֿיס.

„יאָ, יאָ. איך בין נישט גוט געשלאָפֿן,‟ האָט נתנאל זיך פֿאַרענטפֿערט מיט אַ טיפֿן אומרויִקן זיפֿץ און בשעת־מעשׂה אויסגעריבן די אויגן.

„נו, ס’האָט געשטורעמט אין דרויסן און דער עראָפּלאַן האָט זיך שטאַרק געטרייסלט.‟

דער עראָפּלאַן האָט געלאַנדעט און נתנאל איז אַראָפּ די טרעפּ צום פֿליפּלאַץ. די זון האָט זיך צום טייל באַהאַלטן הינטער אַ ריזיקן וואָלקן, אַ פּאָר שטראַלן זענען אַרויס און באַלד פֿאַרשוווּנדן געוואָרן הינטער די שפּיצן פֿון בערג; געפּינטלט האָט נתנאל מיט די אויגן, שוואַרצע פֿלעקלעך און דריידלעך און פֿאַרפּלאָנטערטע שטריכן און קרײַזן האָבן געשוועבט אינעם גרויען הימל און פֿון דער ווײַטנס, אָפּגעבליאַקעוועט הינטער די אָסיענדיקע בערג, צווישן די געל פֿאַרבלעטערטע דעמבעס. אויפֿן באַרג האָבן די רויטע ביימער אויסגעזען ווי אַלטע אײַנגעשרומפּענע אײַנגעבויגענע ייִדן, וואָס זיצן אויפֿן גאַניק פֿון מושבֿ־זקנים און וואַרטן אויפֿן טויט. נו, אפֿשר איז דער טויט שוין געקומען, זיך אַרײַנגעגנבֿעט אויפֿן גאַניק בײַ נאַכט, און דאָס זענען זייערע איבערגעלאָזטע פֿאַרפֿוילטע ייִדישע נבֿהלות.

דאָס פֿליפֿעלד איז רעלאַטיוו קליין. ס’איז אַרומגערינגלט מיט אַ פּלויט, פֿאַרשטעלט מיט קוסטעס. יעדן פֿרימאָרגן עפֿענען זיך די ראָזעווע בלימלעך און בײַ נאַכט שלאָפֿן זיי, אַרומגעוויקלט מיט גרינע קאָלדרעס.

בײַם אויטאָבוס־אָפּשטעל, לעבן שאָסיי, האָט נתנאל געוואַרט אויפֿן „אובער.‟ ער איז קיינמאָל פֿריִער נישט געפֿאָרן מיט אַזאַ זאַך, אָבער צוליב דעם וואָס עס זענען דאָ ווייניק טאַקסיס אין געגנט, האָט ער קיין ברירה נישט געהאַט.

ער האָט זיך אַוועקגעזעצט אויף דער האַרטער באַנק פֿון אָפּשטעל. ס’איז שלעפֿעריק שטיל אין טאָל. איין אויטאָ, אַ קרענקלעכע קאַטערינקע, פֿאָרט פּאַמעלעך פֿאַרבײַ, אַרויסהוסטנדיק כװאַליעס שוואַרצן רויך פֿונעם פֿאַרזשאַווערטן רערל ווי פֿון אַ לאָקאָמאָטיוו. אויף דער אַנדערער זײַט גאַס שטייט אַ ריי געשעפֿטן, ס’רובֿ פֿאַרמאַכטע, אַחוץ איינעם, אַ קליינער קאַפֿע, וואָס איז סײַ־ווי ליידיק.

ס’האָט זיך געהערט אין דער נאָענט אַ געזשום ווי פֿון אַ בין; אַ בלויער משׂא־אויטאָ דערנעטערט זיך.

נתנאל איז צוגעגאַנגען צום פֿענצטער פֿון אויטאָ.

„דוד?‟ האָט ער געפֿרעגט. „אובער?‟

„יאָ, יאָ. קום אַרײַן. זייער אײַנגענעם. קענסט אַוועקלייגן דײַן באַגאַזש הינטערן בענקל.‟

דער יונגער שאָפֿער איז געווען אַ שיינער. מיטלוווּקסיק, ווי נתנאל, מיט געקרײַזלטע רויטע האָר, דיקע ווילדע ברעמען איבער גרויסע בלויע אויגן, און אַ ברייט מוסקלירטע ברוסט מיט שטאַרקע האָריקע אָרעמס דערצו. ס’איז קענטיק, אַז ער האָט שווער געהאָרעוועט אין לעבן, כאָטש ער איז אין די זעלבע יאָרן וואָס נתנאל, אפֿשר אַ יאָר־צוויי ייִנגער.

זײַן קול האָט אָבער נישט געפּאַסט צו זײַן מענערישן אויסזען, הקול קול יעקבֿ והידים ידי עשׂו, דאָס קול איז יעקבֿס אָבער די הענט זײַנען עשׂוס. דער קול פֿונעם יונגן מאַן איז געווען צערטלעך ווי בײַ אַ מאַמען. נתנאל איז אַרײַן אין אויטאָ אַ באַרויִקטער.

„נו, וווּהין פֿאָרסטו, אַ שטייגער?‟ פֿרעגט דער שאָפֿער.

„יוקאַיע.‟

„גוט, ס’וועט געדויערן בערך אַ שעה צײַט.‟ מיט דעם האָט דוד זיך געלאָזט אין וועג אַרײַן.

דער שאָסיי פֿון פֿליפֿעלד ציט זיך אויף אַ לאַנגן געדרייטן מהלך און אויף ביידע זײַטן גאַס זעט מען נאָר ביימער, נאָר געדיכטע וועלדער אַרום און אַרום.

„נו, דו האָסט נישט אַזוי פֿיל מיטגעבראַכט,‟ האָט דוד געזאָגט, קוקנדיק אויף דער גאַס. „האָסט עפּעס משפּחה, חבֿרים, וואָס װוינען דאָרטן?‟

„נײן, מער נישט. ס’איז געווען טאַטע־מאַמעס היימשטאָט. איך גיי אויף קבֿר־אָבֿות.‟

„דײַנע עלטערן ליגן דאָרטן?‟ האָט דוד געפֿרעגט מיט אַן ערנסטער מינע.

„נײן, אָבער מײַנע אָבֿות יאָ.‟

„דו ווײסט, אַז דער בית־עולם איז צעשטערט געוואָרן אינעם גרויסן מבול? אַלץ איז יעצט אונטערן וואַסער, געוואָרן אַ טייל פֿונעם רוסישן טײַך…‟

„וואָס פֿאַר אַ מבול??‟ האָט נתנאל געשטאַמלט, אַ צעמישטער.

„די עלטערן האָבן דיר נישט דערציילט? געווען אַ קאַטאַסטראָפֿע! אַ סך משפּחות האָבן געליטן דערפֿון, מײַנע בתוכם, און ווייניק זענען געקומען צו זיך, ס’רובֿ זענען אַוועק אין דער פֿרעמד.‟

„גאָרנישט דערציילט. נישט געװוּסט,‟ האָט נתנאל געזאָגט, פֿאַרטראַכט. „די מאַמע איז פֿרי אָפּגעשניטן געוואָרן, דער טאַטע האָט ווייניק גערעדט וועגן זײַן לעבן אין שטאָט, הגם ער האָט מיר יונגערהייט דערציילט אַ סך אַלטע מעשׂות פֿון דער משפּחה.‟

„איך פֿאַרשטיי,‟ האָט ער געענטפֿערט און, אויפֿהייבנדיק זײַנע פֿאַרװאָקסענע ברעמען, געפֿרעגט: „נו, װאָס ווילסטו טאָן?‟

נתנאל האָט געגעבן אַ טראַכט. ער האָט זיך דערמאָנט אין דער פּרעכטיקער פּאַנאַראַמע פֿון יוקאַיע, װאָס איז מער נישט געווען אַזוי קלאָר בײַ אים ווי אַמאָל…

„נו, עס לוינט זיך נישט זיך אומצוקערן אַהיים,‟ האָט ער ענדלעך געזאָגט אויף אַ זיכערן קול.

ס’איז אים ליכטיק געוואָרן אין די אויגן. ער האָט װײַטער גערעדט װי צו זיך אַליין. „ש. אַנ־סקי האָט זיך נישט אונטערגעגעבן, האָט זיך נישט מיאש געװען, נאָר פֿאַרקערט, ער איז ממש געקראָכן דורך פֿײַער, כּדי אַרײַנצוקומען אין די חרובֿע שטעטלעך און אָפּראַטעװען װאָס ער האָט נאָר געקענט…‟

„נו, פֿיר מיך אַהין!‟ האָט נתנאל געזאָגט, אַנטשלאָסן.

„גוט,‟ האָט דוד געזאָגט מיט שמייכלענדיקע אויגן. „זייער גוט.‟

דער בלויער אויטאָ איז געפֿאָרן טיפֿער אויפֿן וועג קיין יוקאַיע, אַ קער געטאָן אויף מערבֿ אויף אַ היימישן שליאַך, און פֿאַרשוווּנדן געוואָרן צווישן די ביימער.


Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.