Creative Works By Our Readers

יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 6)

Yankl and Leah (Chapter 6)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

  • Print
  • Share Share

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

נישט געקוקט אױף דעם, װאָס יאַנקל איז נאָך אַלץ געװען אַ בחור, האָט ער געהאַט אַ פּלאַץ בײַם פֿרישטיק־טיש פֿון די חתונה־געהאַטע מענער — אַ סימן, אַז מען האָט אים פֿאָרט אָפּגעגעבן כּבֿוד. כאָטש ער האָט נישט געגעבן קײן שיעור, האָט ער יאָ אָנגעפֿירט מיט אַן אומפֿאָרמעלער לערן־גרופּע.

הײַנט זײַנען געװען װײניק מענטשן אַפֿילו פֿון די פֿולצײַטיקע לערנער. ס׳איז דאָך פֿאָרט חנוכּה. האָט ער באַשלאָסן נישט צו עסן דאָס געפֿרישטע ברױט, װאָס מען האָט חנוכּה סערװירט אױף פֿרישטיק און אָנשטאָט דעם אַ כאַפּ געטאָן אַ האַרט אײ, און נאָך דעם װי ער האָט עס אױפֿגעגעסן, זיך גלײַך גענומען צו דער גמרא.

אײנער פֿון די ייִנגערע לערנערס אין בית־מדרש, אַן עילוי, אַ לעבעדיק און שטיפֿעריש ייִנגל פֿול מיט ליבשאַפֿט צום לערנען, איז צוגעקומען צו יאַנקלען. „לאָ׳מיך לערנען מיט אײַך הײַנט אין דער פֿרי‟, האָט ער געזאָגט, „קײנער איז הײַנט נישטאָ‟.

דאָס ייִנגל האָט נישט געקענט זײַן מער װי 14 יאָר אַלט, אָבער פֿון אײן אױגנבליק האָט מען דערזען, אַז די װעלט פֿון לערנען גמרא איז טאַקע באַשאַפֿן געוואָרן פֿאַר אַזוינע ווי ער. נישט נאָר האָט ער געהאַט אַ שאַרף קעפּל, נאָר ער האָט אױך אױסגעזען װי אײנער פֿון די חדר־ייִנגלעך אױף די פֿאַרמלחמהדיקע פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון ראָמאַן װישניאַק — רונדיקע בעקעלעך װי מאַראַנצן, און זון־שפּרענקעלעך אונטער די אױגן.

אָט זײַנען זײ, דער עלטסטער אין בית־מדרש אין איינעם מיטן ייִנגסטן אין דעם לײדיקן צימער; אַרום זײ — בערג מיט ספֿרים: דער ר״ן, דער ראָ״ש, דער שולחן־ערוך און פּירושים אױף דער גמרא אָנגעשריבן אין מיטל־עלטער.

צי קען מען פֿאַרבײַטן אײן מצווה אױף אַ צװײטער? אָט דאָס איז געװען דער וויכּוח אין דער הײַנטיקער גמרא. דאָס ייִנגל האָט יאַנקלען גערופֿן „דער שנײ־אָפּראַמער‟ װײַל יאַנקל איז געװען פּינקטלעך און זיך נישט געײַלט, װי אַ שיף װאָס צעברעכט אײַז אין דעם צפֿון־מערבֿדיקן דורכגאַנג. דאָס האָט ער טאַקע גוט געקענט.

אַ שעה אָדער צװײ איז אַזױ פֿאַרבײַ ביז זײ זײַנען אַראָפּגעגאַנגען אונטן צו נאַשן די פּאָנטשקעס, װאָס מען האָט פֿאַר זײ צוגעגרײט לכּבֿוד חנוכּה.

ביסלעכװײַז האָט זיך יאַנקלס ייִאוש אומגעקערט און דער ענטוזיאַזם פֿון דעם פֿרימאָרגן האָט זיך צערונען; צו ערשט — פּאַמעלעך, און דערנאָך גיכער. שפּעטער אין אָװנט האָט יאַנקלען װידער אַרומגענומען אַ טיפֿע עלנטקײט. פּלוצלינג האָט װידער אָנגעקלונגען די שדכנטע.

„איך האָב פֿון אײַך נישט געהערט, װײס איך נישט װאָס צו טראַכטן‟, האָט זי גלײַכגילטיק געזאָגט.

„ס׳איז מיר געװען אַ מאָדנע איבערלעבונג‟, האָט יאַנקל געענטפֿערט.

„מאָדנע?‟

„נו‟, האָט ער אַ קװעטש געטאָן מיט די אַקסלען, „איך װײס נישט װאָס איך פֿיל‟.

„איר האָט געװאָלט װײַטער שמועסן מיט איר?‟

„איך װײס נישט. ס׳איז מיר שװער צו ענטפֿערן אַזאַ פֿראַגע. זי איז שטאַרק קלוג, אײַנפֿאַלעריש… זי װײסט װי צו פֿאַרריכטן שױבן־װישערס.‟ דעם לעצטן זאַץ האָט ער אַרײַנגעװאָרפֿן נישט־װיסנדיק װאָס נאָך צו זאָגן.

זי האָט אַ לאַך געטאָן. „טאָ װאָס איז דער מער?‟

ער האָט זיך אָפּגעשטעלט און אַראָפּגעשלונגען. זײַן מױל איז געװען טרוקן און ער האָט נאָך אַלץ געפֿילט דעם טעם פֿונעם האַרטן אײ װאָס ער האָט געגעסן אױף פֿרישטיק. „איך האָב זיך געפֿילט װי אַ נאַר. בײַם געזעגענען זיך האָב איך פּשוט נישט געװוּסט װאָס איר צו זאָגן.‟

„…און איצט?‟

„איצט װײס איך נישט. כ׳בין צעמישט‟.

„זאָל איך איר זאָגן זי זאָל װײַטער זוכן? זאָל איך איר פֿירלײגן אַן אַנדערן?‟

ער האָט עפּעס דערפֿילט אין זיך. „נײן. זאָגט איר… זאָגט איר, אַז איך װעל איר הײַנט אין אָװנט טעלעפֿאָנירן.‟

מיט אַ געמיש פֿון שרעק, זעלבסט־צװאַנג און דערװאַרטונג האָט ער יענעם אָװנט אָנגעדרײט דעם נומער, און דאָס מאָל, האָט לאה געענטפֿערט דעם טעלעפֿאָן.

„האַלאָ?‟

„האַלאָ ווידער.‟

ער האָט געפּרוּװט זיך אויסמאָלן איר פּנים פֿאַר די אױגן, אָבער האָט בשום־אופֿן נישט געדענקט װי זי זעט אױס. אַ בליץ בלאַסע הױט, טונקעלע האָר, טונקעלע אױגן, צי אפֿשר גרינע? װי קען אַ מאַן זיצן פֿאַר אַ פֿרױ צװײ שעה לאַנג און נישט געדענקען איר פּנים? אַ טיף געפֿיל פֿון פּאַניק איז אים באַפֿאַלן, אָבער ער האָט געפּרוּװט קאָמפּענסירן מיט אַ פֿאָרמעלן טאָן. „אַ פֿרײלעכן און ליכטיקן חנוכּה‟, האָט ער איר געוווּנטשן.

„או־וואַ, דו קלינגסט װי דער טאַטע מײַנער! װוּ האָסטו זיך אױסגעלערנט רעדן ייִדיש?‟ האָט זי געזאָגט מיט אַ פֿרײלעך קול.

„אַזױ רעד איך, אַ ביסל ייִדיש דאָ און דאָרט.‟

מײַן ייִדיש אימפּאָנירט איר, האָט יאַנקל געקלערט. צום גליק ווייסט זי נישט װאָס נאָך טוט זיך בײַ מיר אין האַרצן.

„דײַנע װערטער קלינגען אַזױ שײן!‟

„איך קען נישט קײן סך,‟ האָט ער געענטפֿערט. „אױב מיר װעלן זיך נעענטער באַקענען װעסטו דאָס שוין אַליין זען. אַגבֿ — האָט ער מיט אַ הוסט געביטן די טעמע — ביסטו פֿרײַ דעם מוצאי־שבת?‟

שבת־צו־נאַכטס איז טאַקע געװען די בעסטע צײַט זיך צו טרעפֿן. ער האָט נאָר געהאָפֿט, אַז ער האָט איר געלאָזט גענוג צײַט זי זאָל זיך קענען צוגרײטן.

המשך קומט