Creative Works By Our Readers

הײַנט איז יאָרצײַט…

There's a Yortsayt Today

פֿון גרוניע סלוצקי־קאַהן

Yehuda Blum

דער הימל איז הײַנט אַזוי גרוי, קיין ביסעלע בלוי, טויטע שטילקייט הערשט אַרום
די פֿייגל זינגען ניט, קײן לידער קלינגען ניט,
ס׳רירט זיך ניט קײן גראָז,
אַ שלעכטע בשׂורה האָט געבראַכט דער װינט.

אַראָפּגעלאָזט די קעפּ שטײען די רויזן,
און די װײַסינקע בעריאָזקעס,
די גאַנצע נאַטור טרויערט
צוזאַמען מיט אונדז.
ס׳לאָזט זיך גאָר ניט גלויבן.
ס׳לאָזט זיך גאָר ניט גלויבן…

איינזאַם זיץ איך בײַ מײַן פֿענצטער,
כ׳נעם די פּען נישט הײַנט אין האַנט
און עס דאַכט זיך מיר, איך זע זיי,
די דערמאָרדעטע פּאָעטן,
און זיי מורמלען שטיל און בעטן:
„זײַ אונדז מוחל, ייִדיש לאַנד!
געזינדיקט קעגן דיר, געזינדיקט,
און באַצאָלט דערפֿאַר אַ פּרײַז…
דערשאָסן דײַנע זין, דערשאָסן,
אין די קעלערן פֿון לוביאַנקע,
בלויז די ערד האָט דאָס געזען,
װי די מערדער, אָן רחמנות,
האָבן אונדזער בלוט פֿאַרגאָסן”.

פֿאַרשטומט די לירע פֿון מאַרטירער,
פֿאַרשװוּנדן איז זייער געביין,
נישט קיין קבֿר, נישט קיין קדיש,
קיין מצבֿה אויך נישטאָ.

װוּ רוען אײַערע בײנער, ווייסט נישט קיינער,
בלויז די װענט פֿון לוביאַנקע װייסן דעם אמת,
און שװײַגן, אַזוי פֿיל יאָרן שװײַגן זיי,
אַזוי פֿיל יאָרן…

ס׳זינגט ניט פּרץ מאַרקיש מער זײַן ליד,
ס׳קלינגט ניט פֿעפֿערס שטים:
„איך בין אַ ייִד”
פֿאַרשטומט משה קולבאַקס ליד:
„געזען האָב איך ייִדישע װערטער,
װי פֿײַערלעך קלײנע…”
פֿאַרשטומט דוד בערגעלסאָן, לייב קװיטקאָ,
אַלע „פֿאַרשטומט”…. װײן, מײַן פֿאָלק, װײן!
באַװײן דײַנע זין!

אומגעבראַכט די ייִדישע פּאָעטן,
די צירונג פֿון מײַן פֿאָלק, די קרוין,
ניט אין טויט־לאַגערן, ניט אין געטאָס,
אין „פֿרײַען” לאַנד פֿון די סאָװעטן.
שפּאָט און שאַנד! שפּאָט און שאַנד!
װידער ביסטו, ייִד, דער קרבן.

אָ, מערדער גרויזאַמער!
אויף דײַן געװיסן איז זײער בלוט,
אויף דײַן געװיסן.
באַזונגען דיך, געגלויבט אין דיר,
געװען געטרײַ דיר ביז צום לעצטן אָטעם
און „דו” געציטערט האָסט פֿאַר זייער שאָטן,
אַלע אומגעבראַכט.
דאָס ייִדיש ליד דערשטיקן איז דיר נישט געלונגען,
דער טויט האָט דיך אַליין פֿאַרשלונגען,
זיך צוקוקן מער נישט געקענט.
אַלץ האָט אַן אָנהייב און אַ סוף…
הײַנט איז יאָרצײַט, לאָמיר זאָגן קדיש!
לאָמיר זאָגן קדיש!


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 13)

Yankl and Leah (Chapter 13)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

מיר האָפֿן אַז איר האָט הנאה געהאַט פֿון די ערשטע 13 קאַפּיטלען פֿונעם סעריאַליזירטן ראָמאַן „יאַנקל און לאה‟. אויב איר ווילט לייענען דעם ראָמאַן ביזן סוף, קענט איר עס געפֿינען אויף ענגליש דאָ: http://blogs.yiddish.forward.com/creative-works-by-our-readers/205502/


דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

יאַנקלס און לאהס שמועס האָט זיך אָפּגעשטעלט אױף אַ רגע און זײ האָבן געפּרוּװט געפֿינען דעם ריטעם, נאָר ס׳איז געװען װי מען װאָלט הײס ברױט באַגאָסן מיט קאַלט װאַסער און אים געמאַכט צעקװאַטשעט. דער קעלנער איז צוגעקומען. ער האָט גערעדט אַ פֿאַרייִדישטן ענגליש אָבער האָט אױסגעזען װי אַ געמיש פֿון אַ רוס מיט אַ יאַפּאַנער מיט אַ באָרד װאָס האָט געשטרעקט אין צװײ באַזונדערע ריכטונגען. די האָר זײַנען בײַ אים געװען פֿאַרקעמט װי פֿליגל אױף צוריק, און ער האָט געטראָגן דינע װאָנצעס װאָס זײַנען געהאָנגען פֿון בײדע זײַטן אין דעם פֿו מאַנטשו סטיל און אַ שלאָף־קאַפּעלע אױפֿן קאָפּ. „נאָטינק עלס?‟

אַ מאָמענט האָט יאַנקל נישט געװוּסט װאָס צו ענטפֿערן אױף דעם קעלנערס פֿראַגע. אפֿשר זאָל ער בעטן דעם טשעק און ענדיקן די טרעפֿונג, אָדער באַשטעלן נאָך עפּעס? דער קעלנער האָט געוואַרט, נישט זײער צופֿרידן. יאַנקל האָט, מאַכנדיק מיט דער האַנט, אים אַװעקגעשיקט. „מיר האָבן נאָך נישט באַשלאָסן. קומט צוריק אין אַ פּאָר מינוט.‟

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 12)

Yankl and Leah (Chapter 12)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

יאַנקל האָט געװאַרט אַ מאָמענט אײדער ער האָט אָנגעצונדן דעם מאָטאָר פֿון אױטאָ, און לאה האָט געזאָגט: „איך זע, אַז דײַן חבֿר האָט דיר װידער געבאָרגט דעם אױטאָ. איר בײדע באַהאַנדלט אונדז שײן. אַ דאַנק.‟

„אַװדאי,‟ האָט ער געענטפֿערט. „דאָס איז אַ װיכטיקע טרעפֿונג, דאָס הײסט, מיר דאַרפֿן זיך פֿילן באַקװעם בשעת מיר באַקענען זיך.‟

דער מאָטאָר האָט זיך שטיל אָנגעצונדן און די באַהײצונג האָט גרינג, כּמעט װי בכּישוף, אָנגעהױבן צו אַרבעטן. (די געזעסן האָבן זיך אָנגעװאַרעמט. סוף־כּל־סוף האָט ער זיך דערוווּסט װי צו ניצן די באַהײצונג אין אױטאָ.)

לאה האָט זיך מחיה געװען אין דעם גיך אָנגעװאַרעמטן אױטאָ.

„איך זע, אַז דו האָסט טאַקע ליב לוקסוס,‟ האָט יאַנקל געזאָגט.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 11)

Yankl and Leah (Chapter 11)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

אין אַ פּאָר מינוט אַרום האָט זיך פֿאַרזאַמלט אַ קלײנער עולם. „ברענג מיר אַ רן און דעם טור,‟ האָט יאַנקל אױסגערופֿן. ער האָט פֿאַרזשמורעט די אױגן קוקנדיק אױף דער קלײנער שריפֿט אױף די ראַנדן. פֿינף און אַכציק פּראָצענט פֿון די תּלמידים אין דער ישיבֿה האָבן געטראָגן ברילן. נישט קײן װוּנדער. „מען קען דעם ענין באַטראַכטן אױף עטלעכע אופֿנים…‟ האָט ער אָנגעהױבן.

עמעצער האָט צוגערוקט אַ בענקל. דער ייִד מיט דער געלער באָרד האָט װידער גענומען אָנצינדן און פֿאַרלעשן זײַן צינדערל. אַנדערע זײַנען אויך צוגעקומען זיך צוצוהערן. „דער עיקר איז דאָ די קשיא: אין װאָס באַשטײט דאָס פֿאַרװערן עסן טריפֿס? איז דאָס עסן טריף אַלײן פֿאַרװערט, צי איז פֿאַרװערט דאָס געניסן פֿון צונויפֿמישן טריפֿס מיט כּשרס? אמת, דו האָסט געטרונקען די מילך, אָבער צוליב דעם װאָס דער טעם פֿון דער מילך איז קאַליע געװאָרן װײַל ס׳איז אַרײַן אַ ביסל טריפֿענע מילך, האָסטו נישט דווקא גענאָסן דערפֿון. אין דעם גײט עס,‟ האָט יאַנקל געזאָגט. „לכל הפּחות אַזױ איז עס לױטן רן.‟

„אָבער דער סכום מילך איז דאָך גרעסער געוואָרן,‟ האָט דער ייִד מיט דער געלער באָרד זיך אַקעגנגעשטעלט. „פֿריִער איז געװען פֿופֿציק גאַלאָן מילך און איצט — זעכציק!‟

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 10)

Yankl and Leah (Chapter 10)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

ער האָט דעם נישט־ייִדיש מיידל װידער באַדאַנקט און איז גיך אַרױס פֿון קראָם.

װען ער איז אַרױף אין זײַן צימער האָט ער זיך אָפּגעגעבן אַ שטיקל חשבון־הנפֿש. ער איז שוין זיכער אַן אַלטער בחור — אָדער װײַל ער האָט נאָך נישט באַגעגנט זײַן באַשערטע, אָדער װײַל עפּעס איז דער מער מיט אים. ער איז טאַקע אַ שטיקל בקי אין גמרא און איז דער ייִנגסטער אין גאַנץ ברוקלין צו לערנען אַ שיעור פֿון מועד קתּן מיט מענער אין די פֿערציקער און פֿופֿציקער. פֿון דער נאַטור איז ער אָבער אַן אומגליקלעכער מרוק װאָס פֿאַרשפּרײט מערסטנס אומעט.

איצט האָט אַ מײדל אַרױסגעװיזן צו אים אינטערעס, און ער? וויל ער זי? און אפֿשר איז זי גאָר פֿאַראינטערעסירט בלויז אין זיך אַלײן; זי װיל פּשוט װיסן צי זי קען צוציִען אַ מאַן? דאָס פֿאַרשטייט ער דווקא יאָ. אָבער ער גייט דאָך שוין אַרויס מיט איר, איז דאָס נישט גענוג? װאָס נאָך דאַרף זי? ס׳האָט זיך אים געדאַכט (כאָטש אין האַרצן האָט ער געוווּסט אַז ס׳איז נישט אַזוי), אַז פֿרױען ווילן בלויז אָפּטאָן סאַדיסטישע שטיק כּדי אַרױסצוהײבן די אומבאַהאָלפֿנקײט פֿון די מענער.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 9)

Yankl and Leah (Chapter 9)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

עס קען זײַן, אַז כּדי מען זאָל קענען עפּעס אױפֿטאָן אױף דער װעלט דאַרף מען עס טאָן אױף דעם ניכטערן שׂכל, אָן עמאָציעס. יאַנקל איז נישט געװען זיכער. װען עס קומט צו לאהס אױסזע, האָט ער נישט געמײנט, אַז זי איז מיאוס, אָבער פֿון װאַנען זאָל ער װיסן צי זי איז אים טאַקע געפֿעלן?

אַבֿרהם אַבֿינו און יצחק אַבֿינו האָבן אַפֿילו נישט באַמערקט װי זײערע װײַבער האָבן אױסגעזען ביז אַ סך שפּעטער. װען אַבֿרהם אַבֿינו האָט געדאַרפֿט באַשיצן שׂרהן פֿון די מיצרים, װאָס האָבן געגלוסט נאָך איר, האָט ער געזאָגט: „הנה־נא ידעתּי כּי אשה יפֿת־מראה אַת‟ [נאָר איצט פֿאַרשטײ איך, אַז דו ביסט שײן]. אין פֿאַרגלײַך מיט אַבֿרהמען, האָט יעקבֿ זיך פֿאַרליבט אין רחלען פֿונעם ערשטן בליק צוליב איר שײנקײט.

Read more


איך קלײַב צונויף מײַן זעקל

As I Gather My Belongings

פֿון וועלוול טשערנין

Yehuda Blum

פֿון הײַיאָריקס

נר ראשון לחנוכּה

שוואַרצע פֿון שימל שטיינער שרײַען: „שטיי אויף!”
שטיי איך אויף,
אויף,
אַרויף,
אַרויף,
אַלץ העכער, העכער, העכער,
אַלץ דערהויבענער,
צו אַ בלישטשענדיקער פֿרישקייט,
צו אַ שײַנענדיקער קלאָרקייט,
צו אַ ליכטיקער קילקייט,
וועלכע ווערן אייביק אָפּגעהיט
אויף די־אָ שטיינער. אונטער דעם שוואַרצן שימל.

חברון תשע״ז


Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 8)

Yankl and Leah (Chapter 8)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

יאַנקל האָט נישט אָפּגעלאָזט. „האָסטו אַ מאָל באַמערקט די גליקלעכע פּנימער פֿון די לאָטערײ־געװינערס צעשפּרײט איבער די בלעטער פֿון דער ניו־יאָרק פּאָסט און אַנדערע געלע שמאַטע צײַטונגען? נאָך אַ פּאָר חדשים לײענט מען, אַז זײ צעשײדן זיך מיט זײערע װײַבער אָדער מענער, און מען הערט אױף צו רעדן מיט די קרובֿים. אַזױ פֿירן זיך די גױים און די פֿרײַע ייִדן.‟

„פֿון דעסטװעגן, האָב איך ליב צו געװינען,‟ האָט לאה פּשוט געזאָגט.

„כ׳וועל דיר זאָגן דעם אמת,‟ האָט ער זיך מודה געװען, „כ׳האָב אַליין קײנמאָל גאָרנישט נישט געװוּנען. אפֿשר װעט דאָס דיר העלפֿן זיך פֿילן בעסער װעגן דײַן שװעסטער.‟ זי האָט גרינג אַ לאַך געטאָן און דערבײַ אים לײַכטער געמאַכט דאָס האַרץ נאָך זײַן פֿריִערדיקער ערנסטקײט.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 7)

Yankl and Leah (Chapter 7)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

„איך בין פֿרײַ,‟ האָט לאה גוט־מוטיק געזאָגט.

„גוט,‟ האָט ער געזאָגט, פֿילנדיק אַן אינערלעכן װידערשטאַנד צו איר ענטוזיאַזם. „איך װעל דיך זען אַכט אַ זײגער.‟

דאָס מאָל האָט זיך יאַנקלען אײַנגעגעבן צו באָרגן אַן אַנדערן אױטאָ, אַ כּמעט נײַעם אָלדסמאָביל 1998 רידזשענסי.

„אַ פּרעכטיקער אױטאָ,‟ האָט לאה געזאָגט װען ער איז אָנגעקומען צו איר שבת־צו־נאַכטס.

יאַנקל האָט, אַוודאי, זיך געשעמט מיט דעם, װאָס דער אױטאָ איז געװען אַזױ עלעגאַנט. זײַן פֿרײַנד האָט אים כּמעט געצװוּנגען אים צו נעמען. „דו װעסט מאַכן אַן אײַנדרוק!‟ האָט ער געזאָגט.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 6)

Yankl and Leah (Chapter 6)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

נישט געקוקט אױף דעם, װאָס יאַנקל איז נאָך אַלץ געװען אַ בחור, האָט ער געהאַט אַ פּלאַץ בײַם פֿרישטיק־טיש פֿון די חתונה־געהאַטע מענער — אַ סימן, אַז מען האָט אים פֿאָרט אָפּגעגעבן כּבֿוד. כאָטש ער האָט נישט געגעבן קײן שיעור, האָט ער יאָ אָנגעפֿירט מיט אַן אומפֿאָרמעלער לערן־גרופּע.

הײַנט זײַנען געװען װײניק מענטשן אַפֿילו פֿון די פֿולצײַטיקע לערנער. ס׳איז דאָך פֿאָרט חנוכּה. האָט ער באַשלאָסן נישט צו עסן דאָס געפֿרישטע ברױט, װאָס מען האָט חנוכּה סערװירט אױף פֿרישטיק און אָנשטאָט דעם אַ כאַפּ געטאָן אַ האַרט אײ, און נאָך דעם װי ער האָט עס אױפֿגעגעסן, זיך גלײַך גענומען צו דער גמרא.

אײנער פֿון די ייִנגערע לערנערס אין בית־מדרש, אַן עילוי, אַ לעבעדיק און שטיפֿעריש ייִנגל פֿול מיט ליבשאַפֿט צום לערנען, איז צוגעקומען צו יאַנקלען. „לאָ׳מיך לערנען מיט אײַך הײַנט אין דער פֿרי‟, האָט ער געזאָגט, „קײנער איז הײַנט נישטאָ‟.

דאָס ייִנגל האָט נישט געקענט זײַן מער װי 14 יאָר אַלט, אָבער פֿון אײן אױגנבליק האָט מען דערזען, אַז די װעלט פֿון לערנען גמרא איז טאַקע באַשאַפֿן געוואָרן פֿאַר אַזוינע ווי ער. נישט נאָר האָט ער געהאַט אַ שאַרף קעפּל, נאָר ער האָט אױך אױסגעזען װי אײנער פֿון די חדר־ייִנגלעך אױף די פֿאַרמלחמהדיקע פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון ראָמאַן װישניאַק — רונדיקע בעקעלעך װי מאַראַנצן, און זון־שפּרענקעלעך אונטער די אױגן.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 5)

Yankl and Leah (Chapter 5)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

װען זײ האָבן זיך אַװעקגעזעצט בײַם טיש, האָט לאה אָנגעהױבן, „װי אַזױ באַציט זיך דײַן טאַטע צו גאָט?‟

זי איז געװען אָנגעטאָן אין עפּעס אַ קאָלירפֿולן װײכן בגד, ס׳האָט זיך אים געדאַכט. זײַנע אױגן האָבן געװאַנדערט איבער דעם רעסטאָראַן אײדער זײ האָבן זיך אומגעקערט צו זײַן טעפּל טײ. נאָר איצט דערהערנדיק די אומגעריכטע פֿראַגע, האָבן זיך בײַ אים די הענט, װאָס האָבן געהאַלטן דאָס טעפּל טײ פֿון בײדע זײַטן, צעשפּרײט. „װאָס?‟

„יאָ, מיט גאָט. װאָס פֿאַראַ באַציִונג האָט ער מיטן אײבערשטן?״

די פֿראַגע האָט יאַנקלען צעבײזערט, כאָטש ער האָט נישט געװוּסט פֿאַרװאָס. ער האָט קײנמאָל פֿריִער נישט געטראַכט װעגן אַזאַ מין זאַך. אפֿשר װײַל ער האָט בכלל קײן סך נישט געטראַכט װעגן דעם אײבערשטן, װי זי האָט אים גערופֿן. די פֿראַגע האָט אים פֿאַרשעמט.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 4)

Yankl and Leah (Chapter 4)

פֿון שמעון ישׂראל פֿויערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

יאַנקל האָט זיך דערמאָנט צו עפֿענען דעם אױטאָ אױף לאהס זײַט. ס׳איז געװען מאָדנע; כאָטש דער אױטאָ איז געװען אַלט, איז עס גלײַכצײַטיק געװען פֿאָרגעשריטן פֿאַר זײַן צײַט. די טירן האָבן זיך פֿאַרשלאָסן און געעפֿנט עלעקטראָניש, אָבער דעם שאָפֿערס זײַט איז קאַליע געװאָרן.

אין יעדן פֿאַל, איז יאַנקל געװען נערװעז. עס האָט זיך אין אים אײַנגעגריבלט אַ געפֿיל סײַ פֿון שרעק סײַ פֿון דערװאַרטונג. ער האָט זיך קױם געקענט קאָנצענטרירן אױפֿן פֿירן דעם אױטאָ אין דעם קאַלטן רעגן. די פֿענצטער־װישערס האָבן זיך געראַנגלט מיט זײער אַרבעט, אָבער זײ זײַנען שױן געװען אָפּגענוצט און האָבן נישט געטױגט. אָנשטאָט אָפּצוּװישן די װינטשױב, האָבן זײַ זי פֿאַרשמירט מיט פּאַסמעס שמוץ.

„גאָטעניו! װי אַזױ קענסו זען?״ האָט לאה געזאָגט. „װילסט איך זאָל אַרױסגײן און אָפּרײניקן די װישערס? איך האָב אַ גוטן מיטל!”

דאָס האָט יאַנקלען אַ שטױס געטאָן. אַ פֿרױ װאָס האָט אַ מיטל אױף אָפּצורײניקן פֿענצטער־װישערס! ער האָט קױם געװוּסט װי אַזױ אַרײַנצושטעקן אַ שליסל אין אַ שלאָס. „ס׳איז נישט נייטיק, זײַ זיך ניט מטריח. איך קען זען גוט גענוג,״ האָט ער געזאָגט זאָרגנדיק זיך, אַז דאָס מײדל זאָל חלילה נישט אַרױסגײן און טאַקע פֿאַרריכטן זײַנע פֿענצטער־װישערס אינעם װינטער־רעגן.

Read more


Yankel and Leah

פֿון Simon Yisrael Feuerman

Chapter One

Yankel walked up the stairs in the dormitory, to light the Chanukah menorah.

He lit a match but it blew out. He lit another one. Outside, came down a rain-snowmix. Inside, the ancient cast-iron radiator hissed. Chanukah was late this year – the end of December - and the forced mirth of the holiday, inseparable in his mind from the unremitting din and lights of the Gentile holiday, made him feel even sadder and darker than he might, as if the whole oppressive season were imposed on him.

He could still remember the day that he set foot in Yeshiva fifteen years ago. Fifteen years! The loneliness! It didn’t help that his friends were all married with one or two children, while he, Yankel, spent his days in the Yeshiva, surrounded by an ever-younger crop of young men in their late teens and early twenties studying the Talmud. While twenty-eight might sound youthful in some circles, in the Yeshiva it practically qualified him for social security payments and a pension. But even more than that, with his suit and tie and hat-with-no-pinches, he hearkened back to an earlier time. His eyeglasses were circa 1970 and he trudged around in rubber-soled shoes with the bulbous cap toes.

Just then he heard someone call out his name from down the hall. “Yankel, there’s a phone for you.”

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 3)

Yankl and Leah (Chapter 3)

פֿון שמעון ישׂראל פֿױערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

און אַזױ, נאָך אַ קורצן אױבנאױפֿיקן שמועס האָט מען אַראַנזשירט אַ טרעפֿונג. ער האָט געזאָלט זיך טרעפֿן מיט אַ לאה שפּילמאַן (ער האָט דאָס פֿאַרשריבן אין זײַן באַשטעלונג־ביכעלע), טאָכטער פֿון אײב און העלען שפּילמאַן, פּליטים פֿון דער אַלטער הײם וואָס וווינען איצט אין איסט פֿלעטבוש. „אַ באַשטעלונג‟ איז װי יאַנקלס ראָש־ישיבֿה פֿלעגט דאָס רופֿן — קײנמאָל נישט קײן ראַנדקע. אַ בן־תּורה גײט נישט אױף קײן ראַנדקעס.

מיט צװײ טעג שפּעטער האָט יאַנקל געהאַלטן אין דער האַנט אַ שטיקל פּאַפּיר אױף װעלכן ער האָט פֿאַרשריבן איר אַדרעס. עס איז געװען מוצאי־שבת, גלײַך נאָך שבת, און יאַנקל האָט געבאָרגט זײַן חבֿרס אױטאָ — אַ ביויִק פֿורגאָן־אױטאָ מיט פֿעטע פֿלעקן אױפֿן באַציִעכץ פֿון די געזעסן, און מיט נױט־קאַבלען אין באַגאַזשניק. יאַנקל האָט זיך געפֿילט נאַריש פֿירנדיק דעם גיגאַנט, אָבער ס׳איז געװען בעסער װי פֿאָרן מיטן אױטאָבוס. דער אויטאָ האָט זײ באַשיצט פֿון דער קעלט און פֿונעם רעגן, און זײ האָבן געקענט צופֿאָרן צום באַקאַנטן מילכיקן רעסטאָראַן אין פֿלעטבוש — „װײַסעס‟, אָדער אין אַן אַנדער אָרט אױף טײ. „מע קען מיר מוחל זײַן פֿאַר פֿירן אַזאַ מין אױטאָ,‟ האָט יאַנקל זיך געפּרוּווט באַרויִקן װען ער האָט פֿאַרקנעפּלט זײַן רעקל און איז אַרױפֿגעגאַנגען אױף די טרעפּ אַ קװעטש צו טאָן דאָס גלעקל.

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 2)

Yankl and Leah (Chapter 2)

פֿון שמעון ישׂראל פֿױערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ האָט לעצטנס אָנגעהויבן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


צו לייענען דעם פֿריִערדיקן קאַפּיטל, קוועטשט דאָ:

Yehuda Blum

„זיבן אײנס אַכט, דרײַ דרײַ זעקס, אַכט און פֿערציק, צװאַנציק. קלינג איר מאָרגן נאָך נײַן אַ זײגער בײַ נאַכט. זי הײסט לאה.‟

װען ער האָט יענעם אָװנט געדרײט דעם טעלעפֿאָן־נומער, האָט יאַנקל געהאַט דאָס געפֿיל, אַז די ציפֿערן זײַנען געװען צופֿעליקע, פּונקט װי דער טעלעפֿאָן זאָל זײַן אַ שפּיל־אױטאָמאַט אין אַ קאַסינאָ. דאָס לעבן איז אַ לאָטערײ, האָט יאַנקל געזאָגט צו זיך אַלײן. מען מוז האַלטן אין אײן שפּילן (כאָטש ער האָט קײנמאָל נישט געהאַט און װעט קײנמאָל נישט האָבן קײן „מזל‟). אַזױ האָט ער זיך געמוטיקט.

„האַלאָ?‟ האָט זיך דערהערט אַ פֿרויען־קול מיט אַן אַקצענט.

„האַלאָ. דאָס איז יאַנקל ראָזענבערג. איך װאָלט געװאָלט רעדן מיט לאהן,‟ האָט יאַנקל געזאָגט.

„איך װעל זי צורופֿן.‟

Read more


יאַנקל און לאה (קאַפּיטל 1)

Yankl and Leah (Chapter 1)

פֿון שמעון ישׂראל פֿױערמאַן

דער „פֿאָרווערטס‟ הייבט די וואָך אָן דרוקן אין וואָכנדיקע המשכים דעם ראָמאַן, „יאַנקל און לאה‟, וועגן אַ ייִדיש־רעדנדיקן ישיבֿה־בחור און זײַן מיידל אין ברוקלין בײַם סוף 20סטן יאָרהונדערט. דאָס איז דאָס ערשטע מאָל וואָס „יאַנקל און לאה‟ ווערט פּובליקירט אין אַ צײַטשריפֿט.

דאָס לעבן פֿונעם ישיבֿה־בחור איז אַ באַקאַנטע טעמע אין דער ייִדישער ליטעראַטור, ווי מע זעט בײַ י. ל. פּרץ, חיים גראַדע און יצחק באַשעוויס זינגער. הגם דער איצטיקער ראָמאַן קומט פֿאָר אין אַ גאָר אַנדער תּקופֿה, שפּיגלט ער אָפּ די אייביקע באַמיִונגען אין דער פֿרומער וועלט צונויפֿצופֿלעכטן מאָדערנע ווערטן מיט ענינים פֿון הלכה, אמונה און טראַדיציע.

דער מחבר, שמעון ישׂראל פֿויערמאַן, האָט אָנגעשריבן דעם אָריגינאַל אויף ענגליש און פּערל טייטלבוים האָט אים איבערגעזעצט אויף ייִדיש.


Yehuda Blum

יאַנקל איז אַרױפֿגעגאַנגען אױף די טרעפּ אין אינטערנאַט אָנצוצינדן דאָס חנוכּה־לעמפּל. אין דרױסן איז געפֿאַלן אַ געמיש פון רעגן מיט שנײ. אינעװײניק האָט געסישעט דער אַלטער אײַזערנער קאַלאָריפֿער. חנוכּה איז הײַיאָר געװען שפּעט, סוף דעצעמבער. און די אַרױפֿגעצװוּנגענע פֿרײלעכקײט פֿון דעם יום־טובֿ, װאָס איז געװען אוממעגלעך אָפּצושײדן זי אין זײַנע געדאַנקען פֿון דעם אין־סופֿיקן טומל און ליכט פֿון דער חגא, האָבן אױף אים אָנגעװאָרפֿן אַ טרױער און פֿינצטערניש, װי די גאַנצע שװערע צײַט װאָלט אַרױפֿגעלײגט געװאָרן אױף אים.

ער האָט נאָך אַלץ געדענקט דעם טאָג װען ער האָט איבערגעטראָטן דעם שװעל פֿון דער ישיבֿה מיט 15 יאָר צוריק. פֿופֿצן יאָר! די אײנזאַמקײט! דערצו האָבן אַלע זײַנע פֿרײַנד שױן חתונה געהאַט און האָבן געהאַט צו אײן אָדער צװײ קינדער, בשעת ער, יאַנקל, האָט פֿאַרבראַכט זײַנע טעג אין ישיבֿה אַרומגערינגלט פֿון אַלע מאָל אַ נײַעם שניט יונגעלײַט, װאָס האָבן געלערנט גמרא. כאָטש 28 יאָר קען קלינגען יוגנטלעך אין טײל קרײַזן, קלינגט עס אין דער ישיבֿה־װעלט שיִער נישט ווי דער עלטער פֿון אַ פּענסיאָנער װאָס גרײט זיך צו באַקומען „סאָשעל סעקיוריטי‟. נאָך מער, אין זײַן גאַרניטער און קראַװאַט און מיט זײַן קניפּלאָזן הוט, האָט ער דערמאָנט אין אַ פֿריִערדיקער תּקופֿה. זײַנע ברילן זײַנען געװען פֿון דער מאָדע פֿון די 1970ער און ער האָט זיך אַרומגעשלעפּט אין שיך מיט גומענע פּאָדעשװעס און רונדיקע שפּיצן.

פּונקט דעמאָלט האָט ער דערהערט װי עמיצער רופֿט זײַן נאָמען פֿון דער װײַטנס אין קאָרידאָר: „יאַנקל, ס׳איז דאָ אַ טעלעפֿאָן פֿאַר דיר.‟ פֿון אָנהײב האָט ער געמײנט, אַז ס׳איז דער פֿאָטער, אָבער ער האָט זיך געכאַפּט, אַז זײַן פֿאָטער איז געהאַט אַװעקגעפֿאָרן קײן ישׂראל און ער װאָלט ניט געקלונגען אין דער צײַט, סײַדן…

„האַלאָ? יאַנקל? דאָ רעדט מרים.‟ ער האָט באַלד דערקענט דאָס װײכע פֿאַרלאָזלעכע קול פֿון דער שדכנטע. כאָטש ער האָט זיך געטראָפֿן מיט אַ סך יונגע פֿרױען, אַלע מאָל אַ דאַנק מרימס באַמיִונגען, איז קײנמאָל גאָרנישט אַרױס דערפֿון. ער האָט געװוּסט, אַז ער מוז חתונה האָבן, אָבער ס׳האָט זיך אים געדאַכט ווי ער שטייט בײַם ברעג און קוקט אױפֿן ברײטן ים, וואַרטנדיק אױף אַ שיף, װאָס ער איז אַפילו ניט געװען זיכער, צי זי עקזיסטירט בכלל.

„יאַנקל, איך האָב עמיצן פֿאַר דיר. זי איז אַ גוטער מענטש און זי װעט דיר געפֿעלן.‟

„גוט‟ איז דווקא ניט געװען װאָס יאַנקל האָט באַגערט, נאָר עפּעס אַנדערשס, אַ סך מער קאָמפּליצירט און אַ סך טונקעלער װי „גוט‟, כאָטש ער האָט דאָס נישט געוואָלט אָנערקענען אַפֿילו פֿאַר זיך אַליין.

„זי איז אַ מײדל פֿון אַ גאָטס־פֿאָרכטיקער הײם. זײ זײַנען ניט קײן שטאַרק־אָנגעזעענע, ניט אין דעם געװײנטלעכן זינען, אָבער זײער וווילע מענטשן — באַלאַבאַטישע לײַט.‟ די שדכנטע האָט אויסגערעכנט די משפּחה־געשיכטע: „דער פֿאָטער איז אַן אונגאַרישער, אַ לעבנסגעבליבענער, אפֿשר פֿון טראַנסילװאַניע אָדער רומעניע. ער מאַכט אָדער פֿאַרקױפֿט היטלען. ער האָט אַ געשעפֿט אין װיליאַמסבורג אָבער ער װױנט אין פֿלעטבוש. זי איז 23, זײער קלוג, געלערנט. איך מײן, אַז עס װעט דיר אויך געפֿעלן װי זי זעט אױס. קען איך דיר געבן איר טעלעפֿאָן־נומער?‟

„זיכער,‟ האָט יאַנקל געענטפֿערט, כאָטש זײַן ענטפֿער איז געװען אױטאָמאַטיש — אַן ענטפֿער פֿון אײנעם װאָס האָט ניט קײן ברירה און ניט קײן ענטפֿערס. „װאַרט צו.‟ ער האָט געלאָזט דאָס טעלעפֿאָן־טרײַבל הענגען בעת ער האָט אָנגענומען אַ פֿעדער און אַ שטיקל פּאַפּיר. „װאָס איז איר טעלעפֿאָן־נומער?‟

המשך קומט


אַ תּפילה

A Prayer

פֿון גרוניע סלוצקי־קאַהן

ליבער ג־ט,
איך שטיי פֿאַר דײַן געריכט און בעט:
זײַ ניט שטרענג, דו ביסט דאָך ג־ט.
איך בין אַ ייִדישער פּאָעט,
זעלטן שײַנט די זון אַרײַן צו מיר
און וואַרעמט.

פֿון אַלטן שניט בין איך, ג־ט מײַנער,
פֿון אַלטן שניט —
אַן ערלעכע ייִדישע טאָכטער,
אַ מענטש מיט האַרץ און מיט געפֿיל.
לאָז מיר זיך אָנוואַרעמען אין גן־עדן,
אין גיהנום בין איך שוין געווען…

גיב מיר אַ ביסעלע פֿרייד,
כ׳בעט נישט קיין סך, ג־טעניו,
די קלענסטע מאָס.
שענק מיר אַ ביסל ליכט,
דעם לעצטן שטראַל, אַ פֿונק פֿון האָפֿן.
איך גלויב אין דיר, מײַן ג־ט,
וועסט ניט פֿאַרגעסן אַ ייִדישן פּאָעט,
איך גלויב…


אַ טײַבעלע

Little Pigeon

פֿון גרוניע סלוצקי־קאהן

כ׳האָב אַ טײַבעלע אַ קליינע
הײַנט אין גאַס באַטראַכט,
ווי זי קלײַבט די ברעקעלעך
פֿון פֿרי ביז שפּעט פֿאַרנאַכט.
אַ שטילע טײַבעלע, אַ שיינע,
האָט פֿאַר מיר גאָרניט קיין מורא.
וואַרף איך ברויט איר ברעקעלעך
קומט זי צו מיר נענטער.
אַזאַ טײַבעלע אַ שיינס
מיט אַ שנאָבעלע אַ קליינס
קלײַבט אויף יעדעס ברעקעלע
וואָס איך וואַרף פֿון זעקעלע.
ווי גוט איז דיר, מײַן טײַבעלע
באַנוגנסט זיך מיט אַ ברעקעלע
דאַרפֿסט קיין הײַזער ניט קיין גרויסע
ניט קיין שוויצבעדער קיין הייסע
טרינקען טרינקסטו וואַסער פֿריש,
פֿון אַ זונענשטראַל געניסט.
רוסט די נאַכט אונטער אַ דאַך,
פֿאַרלאַנגסט פֿון לעבן ניט קיין סך.
טיילסט דײַן „וווינונג‟ מיט דײַן פֿרײַנד
און טוליעסט זיך צו אים און וואָרקעסט שטיל.
נעמט ער פֿרײַנדלעך דיך אַרום
און קושט דיך און פֿאַרוויגט דיך.
ס׳איז אײַך ביידן אַזוי גוט,
ווי ליבשאַפֿט הערשט, די שכונה רוט.


אַ זומערלידל

A Little Summer Poem

פֿון רחלע שצ׳רב (שטשערב)־ווייץ


עס האָט גאָרניט פּאַסירט
מיר זענען נאָר געגאַנגען
אויף אַ זומער־שפּאַציר   אַזוי ווי מיר זענען אַריבער אונטער דער בריק
דאָרטן וווּ די באַן גייט אַריבער
איין מאָל אין אַ נאָווענע
פֿאַר דער אַנדערער בריק
איבערן טײַכל
דאָרטן וווּ ס׳ליגט אַ ברייט פֿעלד
זענען געפֿלויגן הונדערטערער
און אפֿשר טויזנטער
גלי־ווערעמלעך
געשפּריצט זייער ליכט
אַהין און אַהער
געפֿלויגן זיך
גערירט זיך
אומעטום   איבער זיי איז געשטאַנען די לבֿנה
מיט אַ ווײַסן גלאַנץ
געשיקט אַ סימן אַז מאָרגן
וועט זײַן נאָך הייסער.   די טונקעלע רימען בערג
זענען אַזוי ווי געשטאַנען אַרום און אַרום.
ווי שטילע עדות
שלינגען זיי אַרײַן אויכעט
מײַן היציק געשריי.


Would you like to receive updates about new stories?






















We will not share your e-mail address or other personal information.

Already subscribed? Manage your subscription.